Άσκηση κατά την εφηβεία και οστική υγεία: Είναι τα αποτελέσματα μόνιμα;

Γράφει ο/η Νίξον Αλέξανδρος

30.05.07

Υπάρχει πληθώρα ενδείξεων που δείχνει ότι συγκεκριμένα είδη ασκήσεων συμβάλλουν αποφασιστικά στη διαμόρφωση αλλά και τη διατήρηση καλής οστικής υγείας 1. Για παράδειγμα, η συστηματική άσκηση κατά τη διάρκεια της παιδικής και εφηβικής ανάπτυξης θεωρείται ότι είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες μαζί με τη διατροφή και τη γενετική καταβολή για την επίτευξη της ιδανικής κορυφαίας οστικής μάζας (peak bone mass) 1, 2. Υπάρχουν έρευνες που δείχνουν ότι η συστηματική άσκηση σε αυτές τις ηλικιακές ομάδες συνδύαζεται με μεγαλύτερη οστική πυκνότητα (χρησιμοποιώντας το δείκτη BMD το οποίο υπολογίζεται με DXA) αλλά ενδεχομένως και με διαφορετική οστική γεωμετρία, κάτι το οποίο δεν παρατηρείται όταν η έντονη άσκηση αρχίζει στην ενήλικη ζωή 3, 4. Αν και οι επιδράσεις της άσκησης στο σκελετό κατά την ανάπτυξη είναι σε ένα μεγάλο βαθμό γνωστές, εκείνο το οποίο απομένει να απαντηθεί με μεγαλύτερη βεβαιότητα είναι η διάρκεια που έχουν αυτά τα οφέλη στην οστική υγεία. Σύμφωνα με πρόσφατη προοπτική περιγραφική μελέτη η οποία δημοσιεύεται στην επιθεώρηση Osteoporosis International η παύση της έντονης σωματικής δραστηριότητας έχει μεγάλη επίδραση στην οστική υγεία 5. Οι ερευνητές μελέτησαν τις μεταβολές στην οστική πυκνότητα σε 66 αθλήτριες ενόργανης γυμναστικής, 65 αθλήτριες αγώνων δρόμου και 60 μη-ασκούμενων μαρτύρων με όρια ηλικίας 9-15 έτη. Τα αποτελέσματα που δημοσιεύονται προέρχονται μετά από πάροδο 7 ετών (7-year follow-up). Το σημαντικό στοιχείο της συγκεκριμένης έρευνας είναι ότι ερευνητές ήλεγξαν όλους τους γνωστούς συγχητικούς παράγοντες όπως ύψος, βάρος, στάδιο ωρίμανσης (κατά στάδια Tanner) και διατροφή (π.χ. ασβέστιο και βιταμίνη D). Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά καθώς βρέθηκε ότι μείωση κατά 50% ή και περισσότερο της έντονης αθλητικής δραστηριότητας οδηγεί εν τέλει στην απώλεια οποιούδηποτε οφέλους στην οστική μάζα και πυκνότητα. Τα αποτελέσματα είναι ακόμη πιο εντυπωσιακά αν αναλογιστεί κανείς ότι οι αθλήτριες που μείωσαν δραστικά την αθλητική δραστηριότητα είχαν απώλειες σε μάζα και πυκνότητα στον αυχένα του μηριαίου οστού ήδη από τις αρχές της 3ης δεκαετίας της ζωής τους πριν δηλαδή από τη συνηθισμένη ηλικία επίτευξης της κορυφαίας οστικής μάζας.       Ήδη παλαιότερες μελέτες έχουν δείξει ότι τα αποτελέσματα της διακοπής της άσκησης επέρχονται άμεσα στα οστά 6. Τέτοιες ενδείξεις προέρχονται και πάλι από τη μελέτη αθλητριών ενόργανης γυμναστικής κατά τη διάρκεια της αθλητικής περιόδου και κατά τη διάρκεια της διακοπής των αγωνιστικών υποχρεώσεων (off-season). Κατά τη διάρκεια της διακοπής παρατηρήθηκαν ελαττώσεις στο BMD στη σπονδυλική στήλη καθώς και στο ισχίο. Άλλη έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε αθλήτριες ενόργανης γυμναστικής που είχαν αποσυρθεί από την ενεργό δράση για πάνω από 10 έτη έδειξε ότι οι υψηλότερες τιμές BMD στα ισχία, στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης αλλά και ολικού σώματος σε σχέση με μάρτυρες αντίστοιχου ύψους, βάρους και ηλικίας παρέμειναν ακόμη και μετά από αυτό το μεγάλο χρονικό διάστημα αποχής από τη εντατική προπόνηση 7. Όταν πραγματοποιήθηκε σύγκριση μεταξύ των πρώην αθλητριών και των νυν αναδείχτηκε ότι οι πρώην αθλήτριες είχαν χαμηλότερο BMD στον αυχένα του μηριαίου οστού ενώ όταν η σύγκριση έγινε μεταξύ νεαρότερων και μεγαλυτέρων μαρτύρων δεν υπήρχε αξιολογίσιμη διαφορά σε αυτήν την ανατομική περιοχή. Υπάρχουν δύο πιθανές εξηγήσεις για την αναντιστοιχία αυτή. Πρώτον και όχι απίθανο είναι ότι οι αθλήτριες που είχαν αποσυρθεί ουδέποτε είχαν φτάσει στο αντίστοιχο BMD όπως οι νυν αθλήτριες (δεν είναι ιδιαίτερα απίθανο ιδίως αν αναλογιστεί κανείς ότι σε πολλά αθλήματα τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει υπάρξει σημαντική εντατικοποίηση των προπονητικών προγραμμάτων από πολύ νεαρές ηλικίες). Επίσης η θέση αυτή γίνεται πιο πιθανή αν αναλογιστεί κανείς ότι οι νυν αθλήτριες άρχισαν την προπόνηση σε νεαρότερη ηλικία (κατά μέσο 6,2 έτη σε σχέση με 11,9 έτη για τις πρώην).  Παρόλα αυτά δεν μπορεί προφανώς να καθοριστεί αν αυτά τα οφέλη θα συνεχίσουν να υπάρχουν σε επόμενα στάδια της ζώης ιδίως κατά την έναρξη της εμμηνόπαυσης όπου επιταχύνεται εντυπωσιακά η οστική απώλεια.     Το δεύτερο συμπέρασμα συνάδει με μια περιγραφική μελέτη με ενεργούς και πρώην ποδοσφαιριστές 8. Το BMD του κάτω άκρου ήταν κατά 11,6% υψηλότερο στους ενεργούς ποδοσφαιριστές σε σχέση με τους μάρτυρες αλλά καμία διαφορά δεν παρατηρήθηκε στο BMD του άνω άκρου. Αντίστοιχο φαινόμενο παρατηρήθηκε μεταξύ των μη ενεργών ποδοσφαιριστών και των μαρτύρων αλλά η διαφορά στο BMD του κάτω άκρου σταδιακά μειώθηκε και τελικά δεν υπήρχε καμία διαφορά σε ποδοσφαιριστές που είχαν αποσυρθεί πάνω από 35 έτη. Επιπρόσθετα ο αριθμός των καταγμάτων μεταξύ των πρώην ποδοσφαιριστών και των μαρτύρων δεν ήταν διαφορετική. Οι συγγραφείς της μελέτης συμπέραιναν τελικά ότι οι ποδοσφαιριστές που είχαν αποσυρθεί έχαναν σταδιακά BMD από το κάτω άκρο και τελικά δεν παρουσίαζαν μικρότερο ποσοστό καταγμάτων.     Παρόλο που οι συγκεκριμένες προτάσεις είναι πιθανές, ο σχεδιασμός της έρευνας δεν επιτρέπει πολλές γενικεύσεις. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η ένταση της προπόνησης αλλά και η ηλικία έναρξης ήταν το ίδιο στους ενεργούς ποδοσφαιριστές και στους πρώην ποδοσφαιριστές. Επομένως η ελάττωση του BMD στα κάτω άκρα μεταξύ των ενεργών ποδοσφαιριστών και των μαρτύρων μπορεί να αντανακλά μια τάση προς εντατικοποίηση της προπόνησης και έναρξή της σε μικρότερες ηλικίες κατά τα τελευταία 70 χρόνια.     Η παιδική και εφηβική ηλικία είναι περίοδοι που προσφέρονται για ενεργό σωματική δραστηριότητα λόγο περισσότερου διαθέσιμου ελεύθερου χρόνου. Ακόμη και επαγγελματίες αθλητές κατά κανόνα δεν μπορούν να επιδοθούν στην ίδια έντασης δραστηριότητα μετά τα μέσα της τέταρτης δεκαετίας της ζωής. Το σημείο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τις γυναίκες οι οποίες θεωρούνται ιδιαίτερα επιρρεπείς στην ανάπττυξη οστεοπόρωσης έπειτα στην ενήλικη ζώη. Η συστηματική ενασχόληση με τη σωματική άσκηση είναι ιδιαίτερα δύσκολη όταν συμπεριλάβουμε υποχρεώσεις όπως την εργασία και την οικογένεια. Επομένως είναι πολύ σημαντικό να ερευνήσουμε κατά πόσο τα οφέλη που αποκομίζονται από τη σωματική άσκηση κατά τη νεαρή ηλικία είναι μόνιμα και αν όχι τότε ποιο είναι εκείνο το επίπεδο άσκησης το οποίο απαιτείται για να διατηρηθούν κάποια από τα οφέλη.   Βιβλιογραφία 1. Heaney RP, Abrams S, Dawson-Hughes B, et al. Peak bone mass. Osteoporos Int 2000;11(12):985-1009. [PubMed] 2.  Khan K, McKay HA, Haapasalo H, et al. Does childhood and adolescence provide a unique opportunity for exercise to strengthen the skeleton? J Sci Med Sport 2000;3(2):150-64. [PubMed] 3.  Haapasalo H, Sievanen H, Kannus P, Heinonen A, Oja P, Vuori I. Dimensions and estimated mechanical characteristics of the humerus after long-term tennis loading. J Bone Miner Res 1996;11(6):864-72. [PubMed] 4. Haapasalo H, Kannus P, Sievanen H, et al. Effect of long-term unilateral activity on bone mineral density of female junior tennis players. J Bone Miner Res 1998;13(2):310-9. [PubMed] 5. Rautava E, Lehtonen-Veromaa M, Kautiainen H, et al. The reduction of physical activity reflects on the bone mass among young females: a follow-up study of 142 adolescent girls. Osteoporos Int 2007. [PubMed] 6. Snow CM, Williams DP, LaRiviere J, Fuchs RK, Robinson TL. Bone gains and losses follow seasonal training and detraining in gymnasts. Calcif Tissue Ιnt 2001;69(1):7-12. [PubMed] 7. Kirchner EM, Lewis RD, O'Connor PJ. Effect of past gymnastics participation on adult bone mass. J Appl Physiol 1996;80(1):226-32. [PubMed] 8. Karlsson MK, Linden C, Karlsson C, Johnell O, Obrant K, Seeman E. Exercise during growth and bone mineral density and fractures in old age. Lancet 2000;355(9202):469-70. [PubMed]

Τελευταία ανανέωση ( 02.12.07 )

 

< Προηγ.		Επόμ. >