Χρήση νερού βρύσης για τον καθαρισμό τραυμάτων;

Γράφει ο/η Μσάουελ Παύλος

23.03.08

Στην ιατρική βιβλιογραφία ο φυσιολογικός ορός (0,9%) προτιμάται για τον καθαρισμό τραυμάτων επειδή είναι ισοτονικό, αποστειρωμένο διάλυμα κι επομένως θεωρητικά θα ευοδώσει τη διαδικασία της επούλωσης, δίχως να επηρεάσει την βακτηριακή χλωρίδα της περιοχής ή να προκαλέσει κάποια αλλεργική ή άλλου τύπου ανεπιθύμητη αντίδραση. Στην πράξη όμως το νερό βρύσης χρησιμοποιείται συχνά για τον καθαρισμό τραυμάτων, καθώς είναι εύκολα προσβάσιμο, οικονομικό και αποτελεσματικό. Παρόλο που η απάντηση αυτού του φαινομενικά στοιχειώδους ερωτήματος θα έχει σημαντικές προεκτάσεις στην καθημερινή κλινική πράξη, έως σήμερα δεν έχει αποδειχτεί αδιάψευστα η υπεροχή του φυσιολογικού ορού έναντι του πόσιμου νερού βρύσης. Σύμφωνα με πρόσφατη ανασκόπηση της γνωστής σύμπραξης Cochrane η χρήση πόσιμου νερού βρύσης για τον τοπικό καθαρισμό τραυμάτων είναι το ίδιο αποτελεσματική με τη χρήση φυσιολογικού ορού.1    Στην λεπτομερή αυτή ανασκόπηση οι μελετητές αξιολόγησαν υπό αυστηρά κριτήρια ποιότητας, πληθώρα στοιχείων προερχόμενα από γνωστές μεγάλες ιατρικές βάσεις δεδομένων (Medline, EMBASE, CINAHL κ.α.), βιβλιογραφικές αναφορές και προσωπική επικοινωνία με ερευνητές και άλλους φορείς που μπορεί να είχαν υπ' όψιν σχετικές μελέτες.1 Κατέληξαν σε 11 μελέτες εκ των οποίων οι 7 συνέκριναν τα ποσοστά μολύνσεων και επούλωσης τραυμάτων τα οποία είχαν καθαριστεί με φυσιολογικό ορό ή με πόσιμο νερό βρύσης.2-8 Τρεις από τις 11 μελέτες συνέκριναν τον καθαρισμό των τραυμάτων με τον μη-καθαρισμό τους,9-11 ενώ μία μελέτη συνέκρινε την αποτελεσματικότητα του τοπικού καθαρισμού με διάλυμα 2% υδροχλωρικής προκαΐνης  σε 70% αλκοόλη έναντι του καθαρισμού με νερό βρύσης.12 Θα πρέπει να σημειωθεί όμως εδώ ότι και οι 11 αυτές μελέτες παρουσιάζουν σημαντικές μεθοδολογικές αδυναμίες. Καταρχήν σημαντικά στοιχεία της μεθοδολογίας τους δεν έχουν αναφερθεί (π.χ. σε πολλές από αυτές δεν γνωρίζουμε καν πώς έγινε η τυχαιοποίηση) ενώ και για αρκετά από τα συμπεράσματα της ανασκόπησης της Cochrane χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα από μία μόνο πρωτογενή μελέτη. Σύμφωνα πάντως με τα αποτελέσματα της ανασκόπησης, δε βρέθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά στο ποσοστό επιμολύνσεων τραυμάτων όταν συγκρίθηκε ο καθαρισμός με νερό βρύσης με τον μη-καθαρισμό (ΣΚ=1,06 , 95% όρια αξιοπιστίας = 0,07 - 16,50). Επιπλέον, ο καθαρισμός χρόνιων τραυμάτων με νερό βρύσης αντιστοιχεί σε σχετικό κίνδυνο (ΣΚ) = 0,16 (95% όρια αξιοπιστίας: 0,01 - 2,96) συγκριτικά με τον φυσιολογικό ορό. Στα οξέα τραύματα το νερό βρύσης ήταν επίσης περισσότερο αποτελεσματικό στον περιορισμό των επιμολύνσεων συγκριτικά με τον φυσιολογικό ορό (ΣΚ=0,63 , 95% όρια αξιοπιστίας = 0,40 - 0,99). Η στατιστικά σημαντική αυτή διαφορά δε διατηρήθηκε όταν η ίδια σύγκριση έγινε για οξέα τραύματα στην παιδική ηλικία (ΣΚ= 1,07 , 95% όρια αξιοπιστίας = 0,43 - 2,64). Ομοίως δε βρέθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά στο ποσοστό των επιμολύνσεων περινεοτομών καθαρισμένων με νερό βρύσης ή διάλυμα προκαΐνης. Αλλά και όσον αφορά τον καθαρισμό των ανοικτών καταγμάτων, η χρήση φυσιολογικού ορού δεν περιόρισε το ποσοστό των επιμολύνσεων σε στατιστικά σημαντικό βαθμό συγκριτικά με το καθαρισμό με απεσταγμένο ή βρασμένο νερό.1 Εν κατακλείδι, συμπεραίνουμε ότι μία από τις πιο ενδελεχείς και πρόσφατες (Ιανουάριος 2008) ανασκοπήσεις δεν κατάφερε να βρει καταρχήν ισχυρές αποδείξεις ότι το ποσοστό επιμολύνσεων τραυμάτων ελαττώνεται αν τα καθαρίσουμε! Προέκυψαν όμως κάποιες ενδείξεις ότι ο καθαρισμός οξέων τραυμάτων με πόσιμο νερό μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικός  από τον καθαρισμό με φυσιολογικό ορό. Έχοντας υπ' όψιν τις σημαντικές αδυναμίες του πρωτογενούς υλικού και των συμπερασμάτων της ανασκόπησης θα ήμουν μεν προσωπικά πολύ ανοικτός στη χρήση πόσιμου νερού βρύσης για τον καθαρισμό απλών τραυμάτων κι εφόσον είμαστε σίγουροι για την ποιότητα και την καθαρότητα του νερού. Ομοίως θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί απεσταγμένο ή βρασμένο νερό (αφού φυσικά περιμένουμε πρώτα να ξανακρυώσει). Αλλά σε πιο επιπλεγμένες περιπτώσεις (ανοικτά κατάγματα, κακή γενική κατάσταση του ασθενούς ή άλλες συνυπάρχουσες παθήσεις) θα πρέπει να είμαστε περισσότερο προσεκτικοί στο τι διάλυμα θα χρησιμοποιήσουμε για να καθαρίσουμε το τραύμα.   Βιβλιογραφία: 1. Fernandez R, Griffiths R. Water for wound cleansing. Cochrane Database Syst Rev 2008(1):CD003861. [PubMed] 2. Angeras MH, Brandberg A, Falk A, Seeman T. Comparison between sterile saline and tap water for the cleaning of acute traumatic soft tissue wounds. Eur J Surg 1992;158(6-7):347-50. [PubMed] 3. Griffiths RD, Fernandez RS, Ussia CA. Is tap water a safe alternative to normal saline for wound irrigation in the community setting? J Wound Care 2001;10(10):407-11.[PubMed] 4. Bansal BC, Wiebe RA, Perkins SD, Abramo TJ. Tap water for irrigation of lacerations. Am J Emerg Med 2002;20(5):469-72. [PubMed] 5. Godinez FS, Grant-Levy TR, McGuirk TD, Letterle S, Eich M, O?Malley GF. Comparison of normal saline vs tap water for irrigation of minor lacerations in the emergency department. In: 2001 SAEM ANNUAL MEETING; 2001. 6. Valente JH, Forti RJ, Freundlich LF, Zandieh SO, Crain EF. Wound irrigation in children: saline solution or tap water? Ann Emerg Med 2003;41(5):609-16. [PubMed] 7. Moscati RM, Mayrose J, Reardon RF, Janicke DM, Jehle DV. A multicenter comparison of tap water versus sterile saline for wound irrigation. Acad Emerg Med 2007;14(5):404-9. [PubMed] 8. Museru LM, Kumar A, Ickler P. Comparison of isotonic saline, distilled water and boiled water in irrigation of open fractures. Int Orthop 1989;13(3):179-80. [PubMed] 9. Goldberg HM, Rosenthal SA, Nemetz JC. Effect of washing closed head and neck wounds on wound healing and infection. Am J Surg 1981;141(3):358-9. [PubMed] 10. Riederer SR, Inderbitzi R. [Does a shower put postoperative wound healing at risk?]. Chirurg 1997;68(7):715-7; discussion 7. [PubMed] 11. Neues C, Haas E. [Modification of postoperative wound healing by showering]. Chirurg 2000;71(2):234-6. [PubMed] 12. Tay SK, Soong SL, Choo BM. Is routine procaine spirit application necessary in the care of episiotomy wound? Singapore Med J 1999;40(9):581-3. [PubMed]

Τελευταία ανανέωση ( 25.03.08 )

 

< Προηγ.		Επόμ. >