Skip to content

Green color

Narrow screen resolution  Wide screen resolution  Increase font size  Decrease font size  Default font size  Skip to content Default color Pink color Green color Green color
Υπογονιμότητα και Ψυχολογικές Επιπτώσεις Εκτύπωση E-mail
Γράφει ο/η Χαραλάμπους Π.   
14.07.09
Π. Χαραλάμπους1, Χ. Κλεισιάρης2
1Κοινωνικός Λειτουργός ΤΕ, «MSc Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας». Μαυρούδι Ηγουμενίτσας Τ.Κ 46100. Τηλ: 2665041646,6946533092. thesp_pcharalΑΤyahoo.gr, thesp_pcharalΑΤhotmail.gr

2Νοσηλευτής ΤΕ- «MSc Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας», Εργαστηριακός Συνεργάτης του τμήματος Νοσηλευτικής του ΤΕΙ Λάρισας. Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Τμήμα «Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας». Ε. Κοτσώνη 2, Λάρισα, Τ.Κ 41222, Tηλ:  6944986666. E-mail: chrisklisiarisΑΤyahoo.gr.

Υπογονιμότητα ορίζεται ως η μη επίτευξη εγκυμοσύνης μετά από ένα χρονικό διάστημα ανεπιτυχών φυσιολογικών προσπαθειών. Παρόλο που πολλά υπογόνιμα ζευγάρια μπορούν τελικά να τεκνοποιήσουν με την βοήθεια της προηγμένης σήμερα τεχνολογίας της αναπαραγωγής ή διαμέσου της υιοθεσίας, η διάγνωση τους ως υπογόνιμο ζευγάρι είναι επίπονη και ψυχοφθόρα.    
 
Παρ' όλη την πρόοδο της τεχνογνωσίας και της τεχνολογίας που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, η εξωσωματική γονιμοποίηση και οι παραλλαγές της έχουν ένα ποσοστό επιτυχίας γύρω στο 20%. Το δίλημμα μεταξύ της εκπλήρωσης του στόχου εγκυμοσύνης και της αποδοχής  της μόνιμης υπογονιμότητας, είναι το πιο ψυχοπιεστικό μέρος του χειρισμού της υπογονιμότητας.

Είναι πιθανόν η ψυχολογική κατάπτωση που προκύπτει από την υπογονιμότητα να βιώνετε σε διαφορετικά στάδια πριν ή μετά την θεραπεία. Οι ψυχολογικές επιπτώσεις της υπογονιμότητας αφορούν τόσο κάθε μέλος του ζευγαριού όσο και τη σχέση τους. H ψυχολογική στήριξη κατά τη δύσκολη αυτή περίοδο είναι συχνά απαραίτητη αλλά ακόμη και όταν επιτυγχάνεται η πολυπόθητη εγκυμοσύνη, η αγωνία δεν σταματά διότι υπάρχει αυξημένος κίνδυνος μιας αποβολής ή ενός πρόωρου τοκετού.

Ερευνητές βρήκαν ότι το 50% των ζευγαριών που περιμένουν για εξωσωματική γονιμοποίηση ζήτησαν ψυχολογική και συμβουλευτική υποστήριξη. Στην σύγχρονη εποχή έχει έρθει ο καιρός πια να συμπληρωθεί η εξωσωματική γονιμοποίηση με την υποβοήθηση του ατόμου σαν ένα όλον, ώστε να μπει πιο ολοκληρωμένο και πιο υγιές στην όλη διαδικασία.

Υπογονιμότητα (μία ψυχολογική προσέγγιση)

Υπογονιμότητα ορίζετε ως η μη επίτευξη εγκυμοσύνης μετά από ένα χρονικό διάστημα ανεπιτυχών φυσιολογικών προσπαθειών. Μπορεί το ζευγάρι να αντιληφθεί ή υποψιασθεί ότι έχει πρόβλημα υπογονιμότητας, αλλά εφόσον διαγνωστεί ιατρικά η πραγματικότητα, συνήθως είναι δύσκολο να την αποδεχτεί..1 Η ικανότητα για τεκνοποίηση συνήθως θεωρείται δεδομένη από τα πιο πολλά ζευγάρια και είναι δύσκολο να φανταστούν ότι μπορούν να ζήσουν το υπόλοιπο της ζωής τους χωρίς παιδιά. Παρόλο που πολλά υπογόνιμα ζευγάρια μπορούν τελικά να τεκνοποιήσουν με την βοήθεια της προηγμένης σήμερα τεχνολογίας της αναπαραγωγής ή διαμέσου της υιοθεσίας, η διάγνωση τους ως υπογόνιμο ζευγάρι είναι επίπονη και ψυχοφθόρα.2

H επιθυμία απόκτησης παιδιού είναι περίπλοκη, καθώς εμπλέκει μια σειρά συνειδητών όσο και ασυνείδητων κινήτρων που ωθούν τους ανθρώπους να αναπαράγονται, και κάτω από τις πλέον αντίξοες συνθήκες όπως για παράδειγμα στη διάρκεια πολέμων, ή λοιμών. Η επιθυμία απόκτησης παιδιού πρωτοεμφανίζεται στο κορίτσι γύρω στα δεκαοχτώ χρονών.3 Αφετηρία είναι η ταύτιση με την τρυφερή μητέρα της βρεφικής ηλικίας που την ωθεί να επιθυμεί να γίνει και η ίδια μητέρα. Για τους άνδρες επίσης η επιθυμία αυτή προέρχεται από μια ταύτιση με τον δικό τους πατέρα. Σημαντικό στοιχείο στην επιθυμία απόκτησης παιδιού αποτελεί, επίσης, η προσαρμογή στις κοινωνικές και οικογενειακές επιταγές. Η απόκτηση παιδιού σήμερα θεωρείται επιβεβλημένη. Συμβολίζει τη σεξουαλική ταυτότητα του ζευγαριού, τη σωματική του υγεία καθώς και την κοινωνική του ένταξη.2,3 Παράλληλα, η χρήση αντισύλληψης ενίσχυσε την παντοδυναμία των ατόμων οι οποίοι θεωρούν έκτοτε ότι ελέγχουν απολύτως την επιθυμία απόκτησης παιδιού. Χρησιμοποιούν αντισύλληψη όσο χρόνο δεν επιθυμούν παιδί και την διακόπτουν αναμένοντας ένα παιδί αμέσως.

Μια αναδρομή στη μυθολογία3 καταδεικνύει ότι η στειρότητα συσχετιζόταν με την τιμωρία. Αλλά και στην Παλαιά Διαθήκη η στειρότητα θεωρείται μειονεξία και ταυτίζεται με την τιμωρία. Τα ζευγάρια που αποκτούν πολλά παιδιά θεωρούνται ευλογημένα σε αντίθεση με εκείνα που παραμένουν άτεκνα.4 Οι γυναίκες που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδιά αναζητούν στοιχεία της προσωπικής τους ζωής που θα εξηγούσαν γιατί δεν μπορούν να αποκτήσουν αυτό που τόσο επιθυμούν και που για τους περισσότερους ανθρώπους είναι τόσο απλό. Επιχειρούν να εντοπίσουν το, ή τα γεγονότα της προσωπικής τους ιστορίας για τα οποία τώρα "τιμωρούνται" μη μπορώντας να αποκτήσουν παιδί. Στις περιπτώσεις όπου οι γυναίκες αυτές έχουν υποστεί έκτρωση ή είχαν μια εξωσυζυγική σχέση οι ενοχές εντοπίζονται στην πράξη αυτή.4  

Ψυχογενής Yπογονιμότητα

Όταν η στειρότητα δεν μπορεί να αποδοθεί σε οργανική αιτία, εκεί δηλαδή όπου η επίτευξη εγκυμοσύνης δεν αποκλείεται από κάποιο συγκεκριμένο οργανικό πρόβλημα, αλλά δεν επιτυγχάνεται για άγνωστους λόγους, υπάρχει ενίοτε μια ψυχολογική σύγκρουση η οποία παρεμποδίζει τη φυσιολογική πορεία.3,5 H στειρότητα αυτή ονομάζεται "ψυχογενής" και αναφέρεται σε μια βαθύτερη ψυχική επιθυμία παρεμπόδισης της εγκυμοσύνης. H ασυνείδητη παρεμπόδιση της εγκυμοσύνης έρχεται σε ευθεία αντίθεση με την συνειδητή πρόθεση της απόκτησης μωρού. H ψυχογενής στειρότητα μπορεί να έχει πολλές αιτίες.1,6 Ενδέχεται να είναι αποτέλεσμα μιας ασυνείδητης άμυνας στους κινδύνους που ενυπάρχουν στην αναπαραγωγική διαδικασία. Μπορεί ακόμη να οφείλεται σε μια εξιδανίκευση του πατέρα με τον οποίο κανένας σύντροφος ή σύζυγος δεν μπορεί να είναι εφάμιλλος. Oι ψυχολογικές συγκρούσεις που οδηγούν στη στειρότητα είναι συχνά τόσο βαθιά απωθημένες, ώστε οι γυναίκες όταν αντιληφθούν την αδυναμία τους να κάνουν παιδιά, με φοβερή επιμονή επιθυμούν ένα παιδί.2  

Είναι πιθανόν η ψυχολογική κατάπτωση που προκύπτει από την υπογονιμότητα να βιώνετε σε διαφορετικά στάδια πριν ή μετά την θεραπεία.5 Παρόλο που μπορεί να υπάρχουν  φίλοι και γνωστοί  οι οποίοι έχουν ζήσει την εμπειρία της υπογονιμότητας και το ζευγάρι να γνωρίζει πολλά γύρω από το θέμα αυτό, η είδηση ότι οι ίδιοι έχουν πρόβλημα υπογονιμότητας συνήθως έρχεται ως μεγάλη έκπληξη. Μπορεί να εμφανιστούν έντονα ψυχολογικά συναισθήματα όπως έκπληξη, άρνηση, ενοχές, θυμός, κατάθλιψη, απομόνωση, απώλεια αυτοελέγχου και απογοήτευση.

Oι ψυχολογικές επιπτώσεις της υπογονιμότητας αφορούν τόσο κάθε μέλος του ζευγαριού όσο και τη σχέση τους.2,6 Επηρεάζεται η εικόνα του εαυτού, επηρεάζεται η σεξουαλική σχέση -μιας και αυτή υπενθυμίζει την αδυναμία του ζευγαριού να αποκτήσει παιδί- και βιώνετε η απογοήτευση όταν η θεραπεία αποτυγχάνει. Kατά τη διάρκεια των διαφόρων μεθόδων που χρησιμοποιούνται η ζωή του ζευγαριού επικεντρώνεται στον κύκλο της γονιμότητας.3 Στην πρώτη φάση του κύκλου υπάρχει η ελπίδα και στη δεύτερη επέρχεται η απογοήτευση. Κάποια ζευγάρια επιτυγχάνουν σχετικά ανώδυνα, δηλαδή ύστερα από περιορισμένες μόνο απόπειρες, την πολυπόθητη εγκυμοσύνη. Κάποια άλλα όμως εμπλέκονται σε ατέρμονες προσπάθειες αδυνατώντας να εγκαταλείψουν το κυνήγι της πραγματοποίησης της επιθυμίας αυτής.7

Εξωσωματική Γονιμοποίηση

Κάθε πρόγραμμα εξωσωματικής γονιμοποίησης απαιτεί από τις γυναίκες συχνές εξετάσεις αίματος και καθημερινές ενέσεις με αποτέλεσμα το καθημερινό πρόγραμμα όσων συμμετέχουν στη διαδικασία αυτή να ανατρέπεται σημαντικά. Απόρροια αυτού είναι η να αντιμετωπίζουν επανειλημμένως προβλήματα στην εργασία τους αλλά και μια κοινωνική απομόνωση.8,9

Οι γυναίκες που συμμετέχουν σε προγράμματα εξωσωματικής γονιμοποίησης στην πλειοψηφία τους αναφέρουν ως πιο δύσκολη φάση του προγράμματος εκείνη που εκτείνεται από την ολοκλήρωση της διαδικασίας μετά τη εμβρυομεταφορά μέχρι την ημέρα της διαπίστωσης της επίτευξης ή μη εγκυμοσύνης.3 Σε αυτό το διάστημα πολλές δεν κατορθώνουν να ελέγξουν τη φαντασίωσή τους και αισθάνονται έγκυες. Πολλές γυναίκες μετά από ένα αρνητικό αποτέλεσμα βιώνουν μια έντονη θλίψη. H θλίψη αυτή δεν διαρκεί το ίδιο για κάθε γυναίκα. Εξαρτάται από τον ψυχικό εξοπλισμό του κάθε ατόμου, από την υποστήριξη που έχει καθώς και από τον αριθμό των προσπαθειών που έχει επιχειρήσει.

Επιτυχία 20%

Tα περισσότερα ζευγάρια που απευθύνονται στις νέες τεχνολογίες για να αποκτήσουν παιδιά ξεκινούν με την κλασική μέθοδο της εξωσωματικής γονιμοποίησης, στην οποία χρησιμοποιούνται οι γαμέτες τους.1 Στην περίπτωση αυτή συνειδητά, ή ασυνείδητα, επεξεργάζονται το γεγονός του διαχωρισμού της σεξουαλικής τους σχέσης από την τεκνοποίηση. Παρ' όλη την πρόοδο της τεχνογνωσίας και της τεχνολογίας που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, η εξωσωματική γονιμοποίηση και οι παραλλαγές της έχουν ένα ποσοστό επιτυχίας γύρω στο 20%.10 Είναι προφανές λοιπόν ότι ακόμη και σήμερα, ένα μεγάλο ποσοστό ζευγαριών που εμπλέκονται στις νέες τεχνολογίες αναπαραγωγής δεν καταφέρνουν να αποκτήσουν ένα παιδί. H ψυχολογική στήριξη κατά τη δύσκολη αυτή περίοδο είναι συχνά απαραίτητη αλλά ακόμη και όταν επιτυγχάνεται η πολυπόθητη εγκυμοσύνη, η αγωνία δεν σταματά διότι υπάρχει αυξημένος κίνδυνος μιας αποβολής ή ενός πρόωρου τοκετού.

Οι επιπτώσεις -όχι μόνον οι ιατρικές, αλλά και οι ψυχολογικές- τέτοιων κυήσεων μπορεί να είναι σοβαρές, τόσο για τη μητέρα όσο και για τα παιδιά, κυρίως στις περιπτώσεις πολύδυμης κύησης. Οι πολύδυμες κυήσεις αντιμετωπίζονται με τη μέθοδο της εμβρυϊκής μείωσης, όπου μια ένεση στην καρδιακή κοιλότητα προεπιλεγμένων εμβρύων σταματά την ανάπτυξή τους. H εμβρυϊκή μείωση είναι μια τεχνική απλή, αλλά ιδιαίτερα οδυνηρή ψυχολογικά. Οι ειδικοί της ψυχικής υγείας, στις χώρες εκείνες όπου η συμμετοχή τους έχει προ πολλού κριθεί αναγκαία, συνιστούν τη συνεργασία των ζευγαριών με ειδικούς, τόσο πριν όσο και μετά τη διαδικασία της μείωσης, διότι οι γονείς πρέπει να ζήσουν με την απόφασή τους να καταστρέψουν κάποια έμβρυα, αλλά και διότι τα παιδιά που θα γεννηθούν είναι πιθανόν να έχουν ενοχές επειδή αυτά ήταν τα έμβρυα εκείνα που επελέγησαν να επιζήσουν.

Ψυχολογικές Επιδράσεις της Υπογονιμότητας

Για αρκετά άτομα με υπογονιμότητα η απόκτηση παιδιών αποβαίνει εξαιρετικά σημαντική και διαπλέκεται με τους υψηλούς στόχους της πληρότητας και της ευτυχίας. Ο συνδυασμός των αξιώσεων των ατόμων για τεκνοποιία μαζί με τους κοινωνικούς προσδιορισμούς συμπλέκουν την γονιμότητα στην ενήλικη ζωή με τη σεξουαλικότητα και είναι φανερό πόσο βαθιά επηρεάζει η υπογονιμότητα την αυτοεκτίμηση.11 Για παράδειγμα, μερικοί άνδρες αμφισβητούν τον ανδρισμό τους επειδή δεν μπορούν να κάνουν παιδιά  Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η υπογονιμότητα είναι πρόβλημα του ζευγαριού. Στην πραγματικότητα παράγοντες που προκαλούν υπογονιμότητα παρουσιάζονται πολλές φορές και στον άνδρα και στη γυναίκα, ενώ σε άλλες περιπτώσεις στον ένα από τους δύο. Σε οποιαδήποτε περίπτωση το ζευγάρι συμπεριφέρεται και αντιδρά με διαφορετικό τρόπο στην υπογονιμότητα. Η προσωπική αντίδραση θα εξαρτηθεί από την προσωπικότητα και τον τρόπο ζωής και συμπεριφοράς του κάθε ενός. Μπορεί ο ένας να είναι γεμάτος ελπίδες και αισιοδοξία ενώ ο σύντροφος του να αισθάνεται απαισιοδοξία, ή ακόμα ο ένας να κατηγορεί τον άλλο ιδιαίτερα στις περιπτώσεις εκείνες όπου ένας εκ των δύο έχει το πρόβλημα της υπογονιμότητας.12

Άντρες και γυναίκες αντιδρούν διαφορετικά στην υπογονιμότητα. Οι περισσότερες γυναίκες έχουν την τάση να αισθάνονται έντονα κάθε χρονική περίοδο του έμμηνου κύκλου. Ως αποτέλεσμα σε κάθε αρχή του κύκλου αισθάνονται έντονα ψυχολογικά τραύματα. Αυτό αποτελεί ένδειξη μη επίτευξης εγκυμοσύνης μετά από ένα ολόκληρο μήνα ελπίδας αλλά ταυτόχρονα και την ανάγκη να μπει στις ίδιες διαδικασίες επίτευξης εγκυμοσύνης ξανά. Οι άντρες υποφέρουν σιωπηλά στον δικό τους συναισθηματικό κόσμο την υπογονιμότητα, επειδή δεν είναι συνηθισμένοι να μοιράζονται τα συναισθήματα τους στο θέμα αυτό.11,13 Τα περισσότερα άτομα θεωρούν ότι είναι ικανά να αποκτήσουν παιδιά, έτσι η εμφάνιση της υπογονιμότητας τα αναστατώνει ή δεν την αποδέχονται.12

Εξωσωματική Γονιμοποίηση με Δότες (Συμμετοχή Τρίτων): Ψυχολογικές Επιπτώσεις

Tα ζευγάρια που δεν επιτυγχάνουν μια εγκυμοσύνη με τους δικούς τους γαμέτες οδηγούνται σταδιακά στην απόφαση εξωσωματικής γονιμοποίησης με τη συμμετοχή δότη σπέρματος, δότριας ωαρίων ή στη δωρεά εμβρύων.1 H συμμετοχή τρίτου στην αναπαραγωγή καθιστά τη συνθήκη εξαιρετικά πολύπλοκη από ψυχολογική άποψη. Oι γιατροί συνήθως παρουσιάζουν στα ζευγάρια την επιλογή του δότη ή της δότριας ως μια τυπική παραλλαγή της ήδη εφαρμοζόμενης θεραπείας, με αποτέλεσμα τα ζευγάρια να επιλέγουν τη λύση αυτή χωρίς να κατανοούν απολύτως την πολυπλοκότητά της.14 Δεν συνειδητοποιούν, δηλαδή, ότι διαχωρίζεται ο γενετικός από τον κοινωνικό ρόλο των γονέων, ότι η υπογονιμότητα δεν θεραπεύεται, ότι ο μη γόνιμος σύντροφος παραμένει μη γόνιμος και μετά την απόκτηση του παιδιού, ότι αυτός υιοθετεί το παιδί του ή της γόνιμου συντρόφου, ότι συνήθως η διαδικασία κρατείται μυστική και ότι είθισται ο δότης ή η δότρια να είναι ανώνυμοι. O κίνδυνος να εμπλακούν τα ζευγάρια στην απόκτηση παιδιού με τη συμμετοχή τρίτου θεωρώντας ότι πρόκειται απλώς για παραλλαγή των μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν προγενέστερα, συνίσταται στο ότι δεν επεξεργάζονται το γεγονός ότι το παιδί που θα αποκτηθεί δεν θα είναι βιολογικά συγγενείς και με τους δύο γονείς του.

H μη επεξεργασία του δεδομένου αυτού μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα τόσο στο ζευγάρι όσο και στο παιδί τους.5,13 H ψυχική διεργασία για τη λήπτρια του γενετικού υλικού, όταν χρησιμοποιούνται ωάρια δότριας, είναι ευκολότερη από ό,τι στην αντίστοιχη περίπτωση του λήπτη σπέρματος διότι στην πρώτη περίπτωση η εγκυμοσύνη, ο τοκετός και ο θηλασμός συνιστούν μια βιολογική συμμετοχή της λήπτριας, με αποτέλεσμα να «θεραπεύεται» φαντασιωσικά η υπογονιμότητα της λήπτριας. Αντίθετα όταν χρησιμοποιείται σπέρμα δότη ο σύζυγος είναι εντελώς αμέτοχος σε όλη τη βιολογική διαδικασία.2,12

Χαρακτηριστικά ένας σύζυγος που είχε αποκτήσει παιδί με δότη σπέρματος έλεγε:

"Υπάρχει πιθανότητα να είναι και δικό μου το παιδί και ελπίζω ποτέ να μη χρειαστεί να το ψάξουμε. Δεν έχουμε λόγο να το ψάξουμε έτσι και αλλιώς, αλλά υπάρχει περίπτωση να είναι δικό μου."3

Η άρνηση αποδοχής όμως ενός γεγονότος δεν εξασφαλίζει την επεξεργασία των πολύπλοκων θεμάτων που προκύπτουν από το ζήτημα αυτό. Μέσα στα ζητήματα που καλούνται να επεξεργασθούν τα ζευγάρια που αποκτούν παιδί με τη συμμετοχή δότη ή δότριας11 είναι εκείνο της απώλειας της γενετικής συνέχειας, αυτό του μυστικού και τέλος της ανωνυμίας των δοτών. Για τις γυναίκες που χρησιμοποιούν ωάριο δότριας η απώλεια της γενετικής συνέχειας μπορεί να μην είναι τόσο ουσιαστική όσο για έναν άνδρα που αποκτά παιδί με δότη σπέρματος, γιατί οι γυναίκες, ακόμα και στις περιπτώσεις δότριας, βιώνουν την εγκυμοσύνη, τον τοκετό και τον θηλασμό. Βιώνουν, δηλαδή μια βιολογική σχέση με το παιδί τους σε αντίθεση με τους άνδρες.

Ένα σημαντικό θέμα που ανακύπτει με τη συμμετοχή δοτριών ωαρίων είναι η απόκτηση παιδιών αρκετά μετά την εμμηνόπαυση. Πολλοί κλινικοί διατυπώνουν επιφυλάξεις για τα παιδιά που αποκτώνται μετά την εμμηνόπαυση σε μια ηλικία, δηλαδή, όπου οι γονείς μοιάζουν περισσότερο με παππούδες και γιαγιάδες τόσο οπτικά όσο και σε προοπτική ζωής παρά μητέρες και πατέρες. Θεωρούν ότι είναι άδικο για τα παιδιά να γεννιούνται από γονείς που δεν έχουν πλέον την ενέργεια να ξυπνούν στη μέση της νύχτας, ή να ανησυχούν για την επιστροφή των εφήβων. Όταν το 1997 μια γυναίκα 63 ετών απόκτησε παιδί τέθηκε με σαφήνεια το ηθικό δίλημμα : έχει το υποκείμενο και το ζευγάρι απόλυτο δικαίωμα να αποκτά παιδί;15 Οφείλει να εφαρμόζεται ότι η τεχνολογία επιτρέπει; Ποιος και με ποιο τρόπο θα υπερασπισθεί τα δικαιώματα των υποψηφίων γονιών που επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά αλλά και των παιδιών εκείνων που δεν έχουν ακόμη γεννηθεί; Οι νέες τεχνολογίες της αναπαραγωγής πρόσφεραν τη δυνατότητα σε πολλά υπογόνιμα ζευγάρια να αποκτήσουν τους βιολογικούς τους απογόνους. Ορισμένες φορές όμως η επιδίωξη απόκτησης ενός παιδιού μπορεί να συνεπάγεται ένα υπερβολικό τίμημα για το ίδιο το παιδί.

Υπογονιμότητα και Ψυχολογία

Η τεκνοποιία και η ανατροφή παιδιών αποτελούν, εκτός από βιολογικές, και κοινωνικές επιταγές. Η κοινωνία περνά σε μας την αξίωση ότι θα τεκνοποιήσουμε ως ένα φυσιολογικό τμήμα της παιδικής μας ανάπτυξης, έτσι ο στόχος απόκτησης παιδιών γίνεται «έμφυτος» στόχος. 2 Αρκετά ζευγάρια ξοδεύουν μεγάλο μέρος του χρόνου τους σκεπτόμενα πότε θα κάνουν παιδιά. Τα περισσότερα άτομα θεωρούν ότι θα είναι ικανά ν' αποκτήσουν παιδιά, έτσι η εμφάνιση της υπογονιμότητας τ' αναστατώνει ή δεν την αποδέχονται.

Η ανικανότητα σύλληψης αποτελεί μια κρίση στη ζωή τόσο του ατόμου όσο και του ζευγαριού. Ίσως η δυσκολότερη πτυχή του προβλήματος της έλλειψης γονιμότητας να είναι η αίσθηση των ασθενών ότι δεν έχουν τον έλεγχο της κατάστασης. Ο ρόλος της ψυχολογικής υποστήριξης και του επαγγελματία ψυχικής υγείας(ψυχολόγου, κοιν. Λειτουργού) είναι να βοηθήσει το ζευγάρι να ξεπεράσει τα ψυχολογικά φράγματα και τους φόβους που σχετίζονται με την εξωσωματική γονιμοποίηση, καθώς και να το βοηθήσει να μειώσει το στρες του.5,12

Για αρκετά άτομα με υπογονιμότητα η απόκτηση παιδιών αποβαίνει εξαιρετικά σημαντική και διαπλέκεται με τους υψηλούς στόχους της πληρότητας και της ευτυχίας. Ο συνδυασμός των αξιώσεων των ατόμων για τεκνοποιία μαζί με τους κοινωνικούς προσδιορισμούς συμπλέκουν την γονιμότητα στην ενήλικη ζωή με τη σεξουαλικότητα και είναι φανερό πόσο βαθιά επηρεάζει η υπογονιμότητα την αυτοεκτίμηση. Για παράδειγμα, μερικοί άνδρες αμφισβητούν τον ανδρισμό τους επειδή δεν μπορούν να κάνουν παιδιά.5

Το δίλημμα μεταξύ της εκπλήρωσης του στόχου εγκυμοσύνης και της αποδοχής της αναστολής του στόχου είτε της μόνιμης υπογονιμότητας, είναι το πιο ψυχοπιεστικό μέρος του χειρισμού της υπογονιμότητας και προκαλεί κατάθλιψη. Μελετητές6,8 βρήκαν ότι το 66% των γυναικών και το 44% των ανδρών ανέφεραν κατάθλιψη μετά από αποτυχημένη θεραπεία. Από πολύ νωρίς, η στειρότητα σταθερά καταστρέφει την φυσικότητα του «θαύματος της σύλληψης» χωρίς την ιατρική παρέμβαση. Ακόμα και για τα ζευγάρια που τέλειωσε η θεραπεία τους με σύλληψη από μόνοι τους, η εμπειρία της στειρότητας μεταβάλλει τις πεποιθήσεις τους για τη σύλληψη που είναι φυσική συνέπεια της συνουσίας. Εκτός από τις μεταβολές στις πεποιθήσεις μερικά άτομα βιώνουν την υπογονιμότητα σαν το χαμό ενός υποθετικού παιδιού. Δεν είναι υποχρεωτικό να βιώσουν ένα θνησιγενές νεογνό ή μια αποβολή για να νιώσουν πως ένα παιδί τους χάθηκε Για τα άτομα αυτά, το παιδί που είχαν προγραμματίσει, είχαν ονειρευτεί, περιγράψει, του είχαν δώσει ακόμη και όνομα δεν θα έρθει.

Οι αποτυχημένες προσπάθειες για σύλληψη, το υψηλό κόστος των θεραπευτικών προσπαθειών, οι συχνές πιέσεις γονιών και συγγενών που πιέζουν για παιδιά κάνουν το πρόβλημα της υπογονιμότητας ένα έντονο στρες. Εκτός των άλλων τα άτομα με υπογονιμότητα αναφέρουν ότι οι ιατρικές διαδικασίες, οι εξετάσεις οι θεραπευτικές προσπάθειες αλλά και οι ενδεχόμενες επανειλημμένες αποτυχίες τους ταλαιπωρούν. Το στρες της υπογονιμότητας και των θεραπευτικών προσπαθειών της, μπορεί να είναι μια βασική αιτία για μια ποικιλία σεξουαλικών προβλημάτων και δυσκολιών και να θέσουν υπό δοκιμασία τις γενικότερες σχέσεις τους.

Συμβουλευτική και Υποστηρικτική στην Υπογονιμότητα: Ο Ρόλος των Ειδικών Ψυχικής Υγείας

Σήμερα οι ψυχολογικές μέθοδοι είναι χρήσιμες για να βοηθήσουν τα ζευγάρια με υπογονιμότητα να διευκολύνουν στη ρύθμιση των ψυχολογικών προβλημάτων. Τα μέλη των ζευγαριών που αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της υπογονιμότητας είναι κατά κανόνα φυσιολογικά από ψυχιατρικής πλευράς και μπορούν συνήθως ν' ανταπεξέλθουν το στρες της υπογονιμότητας. Όπως αναφέρουν οι μελέτες γενικά δεν διαπιστώνονται υψηλά επίπεδα στρες στα άτομα με υπογονιμότητα. Ερευνητές βρήκαν13 ότι το 50% των ζευγαριών που περιμένουν για εξωσωματική γονιμοποίηση ζήτησαν ψυχολογική συμβουλευτική υποστήριξη. Στο παρελθόν, η θεραπεία στηριζόταν στην πεποίθηση ότι ψυχολογικοί παράγοντες εμπόδιζαν τη γονιμοποίηση και κατά συνέπεια οι θεραπευτικές μέθοδοι προσπαθούσαν ν' αυξήσουν τις ευκαιρίες για σύλληψη. Με τη βελτίωση των διαγνωστικών μεθόδων έγινε σαφές ότι ο αριθμός των περιπτώσεων που δεν ανευρίσκεται οργανική αιτία, είναι μικρός. Έτσι, σήμερα, οι ψυχολογικές μέθοδοι είναι χρήσιμες για να βοηθήσουν τα ζευγάρια με υπογονιμότητα να χειριστούν το στρες, να τονώσουν τη συναισθηματική τους διάθεση και να διευκολύνουν στη ρύθμιση των ψυχολογικών προβλημάτων που ανακύπτουν από την υπογονιμότητα.14

Υπάρχουν συγκεκριμένα πράγματα που μπορούν να μειώσουν το άγχος που προκαλείται από την υπογονιμότητα.12,16 Πρώτα από όλα το ζευγάρι να αποδεχθεί  ότι είναι άνθρωποι με διαφορετικό τρόπο ζωής και διαφορετικό συναισθηματικό κόσμο.  Ο ειδικός ψυχικής υγείας πρέπει να ενθαρρύνει το ζευγάρι να  ενημερωθεί για την υπογονιμότητα και την θεραπεία που ακολουθείται, να ξεκινήσει να μαθαίνει για το σώμα και πως αυτό λειτουργεί, να διαβάσει βιβλία και άρθρα για την υπογονιμότητα, να ρωτάει και συζητεί για  το θέμα και όχι να προσπαθεί να το αποκρύψει. Είναι σημαντικό το ζευγάρι να μοιράζετε τα συναισθήματα όταν. Οι φιλίες είναι πολύ σημαντικές σ? αυτή την χρονική στιγμή, οι φίλοι και η οικογένεια  μπορεί να μην κατανοούν πλήρως το θέμα όμως με την κατάλληλη ενημέρωση από τον ψυχολόγο η τον κοινωνικό λειτουργό να γίνουν υποστηρικτές του ζευγαριού. Ο επαγγελματίας ψυχικής υγείας θα ενθαρρύνει το ζευγάρι να μοιραστεί τα συναισθήματά του και να δείξει αυτό που πραγματικά αισθάνεται χωρίς να κρύβει το φόβο και το άγχος.14

Τα προβλήματα γονιμότητας επηρεάζουν πολλά πράγματα στην ζωή ενός ζευγαριού. Δημιουργούν ανησυχία ανυπομονησία, ενοχές και ένταση αλλά αφήνουν επίσης συναισθήματα λύπης, κατάθλιψης, απορρύθμισης και οδηγούν σε απομόνωση.16 Η εργαστηριακά υποβοηθούμενη αναπαραγωγή μέσα στις ειδικές μονάδες, είναι μια κατ' εξοχή στρεσσογόνος διαδικασία. Για πολλά άτομα η εξωσωματική γονιμοποίηση είναι η " τελευταία ευκαιρία" να αποκτήσουν ένα βιολογικά δικό τους παιδί και αυτό τα οδηγεί σε συναισθηματική φόρτιση.

Προβλήματα σχετικά με την αναπαραγωγή, όπως, αποβολές, παλίνδρομες κυήσεις, εκτρώσεις, επερχόμενη εμμηνόπαυση, προβλήματα σπέρματος και αποτυχημένες προσπάθειες τεχνητής γονιμοποίησης αποτελούν αιτία για την εμφάνιση απρόσμενης ψυχολογικής κρίσης και διαταραχής συναισθηματικής στην γυναίκα, στον άνδρα, στις σχέσεις του ζευγαριού αλλά και στις οικογενειακές σχέσεις.

Η εμπειρία και οι επιστημονικές έρευνες16 έχουν αποδείξει πως παράλληλα με την μελέτη της σωματικής υγείας και των οργανικών και λειτουργικών παραμέτρων που έχουν σχέση με την γονιμότητα, πρέπει να φροντίζουμε και για την καλή συναισθηματική και ψυχολογική λειτουργία των ζευγαριών. Αυτή η ανάγκη οδήγησε την "Μονάδα Αναπαραγωγικής Ιατρικής" να περιλάβει στο επιστημονικό της δυναμικό επιστήμονα ειδικά εκπαιδευμένη και με μεταπτυχιακή εκπαίδευση και ερευνητικές μελέτες αλλά και εμπειρία στην υποστηρικτική ψυχολογία και την συμβουλευτική της αναπαραγωγής και των προβλημάτων γονιμότητας.

Η επικοινωνία στις σχέσεις του ζευγαριού μπορεί πιθανόν να αλλάξει όταν αρχίζουν να αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της υπογονιμότητας και της θεραπείας της. Ο επαγγελματίας ψυχικής υγείας πρέπει να βοηθήσει το ζευγάρι να μην  χάσει την επαφή στις σχέσεις μεταξύ του και να τους ενθαρρύνει να κατανοήσουν πως ακριβώς αισθάνεται ο σύντροφός τους σε κάθε στάδιο της θεραπείας.12 Η παρέμβαση του κοινωνικού λειτουργού και του ψυχολόγου στο σημείο αυτό είναι καταλυτική.

Μια ποικιλία από ιατρικές επιλογές προσφέρονται στα ζευγάρια που υφίστανται την αξιολόγηση και θεραπεία της υπογονιμότητας.11,12,13   

Εκτίμηση και αρχική συμβουλευτική. Αρκετά προγράμματα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής προσφέρουν την ευκαιρία στα ζευγάρια ν' εκτιμηθούν ψυχολογικά. Η εκτίμηση σ' αυτό το στάδιο γίνεται για ν' εντοπιστούν θέματα όπως κατάθλιψη ή κατάχρηση τοξικών ουσιών, που δυσκολεύουν την επιτυχία της θεραπείας. Δίνεται επίσης η ευκαιρία να προετοιμαστεί το ζευγάρι για διάφορα θέματα που πιθανόν να παρουσιαστούν στη πορεία της θεραπείας και να συζητηθούν οι στρατηγικές αντιμετώπισής τους.

Ψυχαναλυτική θεραπεία. Η ψυχανάλυση κατευθύνεται στη βελτίωση της γονιμότητας και τη ψυχολογική ρύθμιση. Μ' αυτή την έννοια, οι ψυχοδυναμικές θεραπευτικές προσπάθειες επιχειρούν ν' αποκαλύψουν ασυνείδητες συγκρούσεις και διευκολύνουν τις υποκείμενες άλυτες συναισθηματικές εμπειρίες που πιθανόν να μειώνουν τη γονιμότητα. Ανεξάρτητα από την επίδραση στη γονιμότητα, η διαδικασία ελέγχου του στρες μπορεί να προσφέρει κάποια βοήθεια στο χειρισμό του άγχους για επίτευξη εγκυμοσύνης. Προσφέροντας ένα μηχανισμό ελέγχου μπορούν ν' αποσπάσουν την προσοχή από την υπογονιμότητα που δεν μπορεί ν' αντιμετωπίσει το ζευγάρι.

Χαλάρωση και διαχείριση του στρες. Τεχνικές χαλάρωσης και διαχείρισης του στρες έχουν προταθεί από αρκετούς για τη βελτίωση της γονιμότητας. Η χαλάρωση μπορεί να μειώνει την ένταση της διέγερσης του αυτόνομου νευρικού συστήματος, το οποίο μπορεί με τη σειρά του να διευκολύνει την γονιμότητα. Ωστόσο, ευεργετικά αποτελέσματα από την χαλάρωση δεν έχουν ακόμα κατοχυρωθεί επιστημονικά.

Η ψυχολογική στήριξη στα ζευγάρια που έχουν πρόβλημα σύλληψης έχει πολλαπλούς στόχους για τον επαγγελματία ψυχικής υγείας.6,11,13

? Να αυξήσει την αίσθηση του ελέγχου και της ευεξίας
? Να μειώσει το άγχος
? Να μειώσει τα συμπτώματα της κατάθλιψης
? Να μειώσει συμπτώματα όπως η αϋπνία, η κούραση, οι πονοκέφαλοι ή οι κοιλόπονοι

Το πρώτο που θα πρέπει να κάνει ένα ζευγάρι που αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα υπογονιμότητας, είναι να έχει μία σωστή ψυχολογική αντιμετώπιση προς το πρόβλημα αυτό. Δεν θα πρέπει να υπάρχει άγχος, αγωνία, και λάθος αντιλήψεις σχετικά με το πρόβλημα. Το ζευγάρι θα πρέπει να ψάξει πρώτα από όλα να βρει ψυχολογική υποστήριξη, ερχόμενο σε επαφή με άλλα ζευγάρια που μπορεί να έχουν βρεθεί σε παρόμοια κατάσταση. Είναι σημαντικό να υπάρχουν σωστές ψυχολογικές αντιδράσεις στα προβλήματα υπογονιμότητας και το ζευγάρι θα πρέπει να εξετάσει τρόπους με τους οποίους άλλα ζευγάρια αντιμετώπισαν το πρόβλημα. Καλό θα είναι να αποφεύγεται η συζήτηση παραγόντων σχετικά με τα παιδιά και με την γονιμότητα, και οι φίλοι και οι γνωστοί είναι καλό να έχουν κάποια μικρή γνώση του προβλήματος.

Είναι  πολύ σημαντικός παράγοντας για το υπογόνιμο ζευγάρι, επειδή υπάρχει η επιβάρυνση της κοινωνίας, υπάρχει η επιβάρυνση των διαπροσωπικών σχέσεων του ζευγαριού μέσα στον γάμο, η σχέση του με τους συγγενείς και άλλα άτομα, η πίεση της υπογονιμότητας σε κάθε ένα από αυτά τα δύο άτομα του ζευγαριού, καθώς και η ψυχολογική πίεση όταν το ζευγάρι αυτό βρίσκεται μέσα στην διαδικασία μίας προσπάθειας για υποβοηθούμενη τεχνητή γονιμοποίηση.8 Υπάρχει επίσης η βιολογική ανάγκη της γυναίκας και του άντρα, για ένα παιδί, καθώς και το στρες της στέρησης αυτής της ψυχολογικής ανάγκης. Σε όλα αυτά θα πρέπει να προστεθεί και η επιβάρυνση της εξάρτησης από το γιατρό που βοηθά το ζευγάρι επειδή πολλές φορές αυτοί νομίζουν ότι αυτός είναι ο μόνος που μπορεί να τους βοηθήσει, να τους καταλάβει και να τους προσφέρει κάποιες ελπίδες. Μπορεί να νιώθουν την υποχρέωση να είναι καλοί ασθενείς, και να ξοδεύουν αρκετή ενεργητικότητα στην προσπάθεια προς αυτήν την κατεύθυνση.

Έτσι λοιπόν, θα πρέπει να υιοθετηθούν τρόποι βελτίωσης της ποιότητας ζωής και μεγιστοποίησης των δυνατοτήτων. Στην σύγχρονη εποχή8 έχει έρθει ο καιρός πια να συμπληρωθεί η εξωσωματική γονιμοποίηση και με την υποβοήθηση του ατόμου σαν ένα όλον, ώστε να μπει πιο ολοκληρωμένο και πιο υγιές στην διαδικασία αυτή. Θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν μέθοδοι χαλάρωσης και βελτίωσης της υγείας, οι οποίες εάν τύχει να μην έχουν ως αποτέλεσμα την γέννηση ενός παιδιού, τουλάχιστον θα αυξήσουν την ικανότητα των ατόμων να απολαμβάνουν την ζωή ενώ συνεχίζουν να προσπαθούν να ξεπεράσουν τα προβλήματά τους.

Βιβλιογραφία:

1. Δυσκολίες και διλήμματα κατά την τεχνητή γονιμοποίηση, mammyland.com

2. Υπογονιμότητα AUHAGEN ? STEPHANOS UTE Εκδότης: ΘΥΜΑΡΙ 2006 Αθήνα. 120-142

3. Ψυχολογικά προβλήματα των υπογόνιμων ζευγαριών, Ζαΐρας Παπαληγούρα
   Δρ.Ψυχολογίας, Η ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΒΙΟΗΘΙΚΗΣ.

4. Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή (Σεβ. Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγ. Βλασίου κ.   Ιερόθεος   
   Εισήγησις του Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγ. Βλασίου κ. Ιεροθέου, ενώπιον της Ιεραρχίας της    Εκκλησίας της Ελλάδος την 6ην Οκτωβρίου 2005, Alopsis.gr.

5. http://www.myworld.gr/browse/435, Womans World > ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ > Γονιμότητα > Υπογονιμότητα, 28 Μαΐου 2007

6. Δρ. Θάνος Ασκητής, Ιατρός, Νευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος Ινστιτούτου Ψυχικής καιΣεξουαλικής Υγείας (Αθήνα) «Η ψυχική και σεξουαλική υγεία των ζευγαριών με προβλήματα υπογονιμότητας και υπογεννητικότητας» Πανελλήνια Ημέρα Χημείας Ημερίδα«Υπογεννητικότητα: Χημική/τοξική επιβάρυνση του ανθρώπινου οργανισμού και ψυχική υγεία των ζευγαριών ως αιτίες υπογονιμότητας» Παρασκευή, Μάρτιος 16 2007 @ 02:34 EET

7. 1η Ημερίδα Εργαστηρίου Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστημίου Αθηνών, ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ, Σάββατο, 5 Μαρτίου 2005 , ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΑΙΤΙΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ,Δ. Κασσάνος Αναπληρωτής Καθηγητής Γ Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών

8. Η υπογονιμότητα σήμερα, Γκικόντες Ευάγγελος, Μαιευτήρας - Χειρούργος Γυναικολόγο,  © ιατροnet 1999-2007   10 Ιουνίου 2005.

9. Υπογονιμότητα: Νέες μέθοδοι δίνουν τη λύση, Γιώργου Πιτούλη Ανοσολόγου, health.in.gr, 10/04/2001

10. Ερωτήσεις για την υπογονιμότητα, Ρήγας Αθανάσιος MD, Ph.D, FEBU, Χειρουργός Ουρολόγος- Ανδρολόγος, Ημερομηνία δημοσίευσης: ιατροnet 7 Νοεμβρίου 2006.

11. Berns LH και Covington SN. (Υπογονιμότητα -Συμβουλευτική).Τόμος Α .Μτφ :Μ .Σόλμαν και τόμος Β. Μτφ: Ξ.Βότση, Εκδόσεις Παπαζήση. Αθήνα 2002.

12. Συμβουλευτική στην υπογονιμότητα, Hammer Burns, Linda, Covington, Sharon N.
Εκδότης Παπαζήσης , 2004 Αθήνα.

13. Ανδρική Υπογονιμότητα- Πηγή, Eνημερωτική Έκδοση της Ελληνικής Εταιρείας,Υπογονιμότητα και Ψυχολογία, Δημοσίευση: 25 Ιουνίου 2006.

14. Μέθοδοι ή τεχνικές Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΙΥΑ) Πηγή: Χάρης Ε. Καζλαρής, PhD, Κλινικός Εμβρυολόγος, Λέκτορας Εμβρυολογίας, Τμήμα Ιατρικής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας( 2004).

15. Παπαζήση θ , Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή και αστικό δίκαιο(Βιβλιοθήκη κριτικής επιθεώρησης 1), εκδόσεις Α. Σάκκουλας, Αθήνα-Κομοτινή 2002.

16.Hazeltine, E.P. & Mazure, C.De L'aune,W; Greenfeld, D; Laufer,N;Tarlatzis,   Polan,M;Jones,E;Graebe,R;Nero,F; D'Lugi,A; Fazio,D;Masters,J;DeCherney,A. (1985) Psychological Interviews in screening couples undergoing in vitro fertilization Annals New York Academy of Sciences, 422 pp.504-522.
 
Τελευταία ανανέωση ( 15.07.09 )
 
< Προηγ.
[ Πίσω ]

Σχετικα Θεματα

Μικρα Νεα

Διαβάστε εδώ για τα ανθεκτικά παθογόνα στις Ελληνικές ΜΕΘ.