Ηθικά διλήμματα στη διοίκηση υπηρεσιών υγείας

Γράφει ο/η Φώτης Θεοφάνης

20.01.07

Θ. Φώτης,α Δ. Κατωπόδη,β Ζ. Παφύλαγ   α. Νοσηλευτής, Σμηναγός, ΜSc, Υπ. Διδάκτωρ, 251 ΓΝΑ. β. Νοσηλεύτρια, Σμηναγός, ΜSc, 251 ΓΝΑ. γ. Νοσηλεύτρια, Ανθυποπλοίαρχος, ΜSc, N.N.A. Η νοσηλευτική σαν επιστήμη της υγείας, που ασχολείται με τον άνθρωπο, είναι επιστήμη της ζωής και έχει στερεά ηθικά και δεοντολογικά θεμέλια, όπως άλλωστε έχει και η ιατρική. Βασίζεται στις υψηλές ηθικές αξίες για τον άνθρωπο και την υγεία. Βασίζεται και στους ίδιους κυρίως νοσηλευτές, τους οποίους θέλει καλλιεργημένους και υπεύθυνους ανθρώπους, να ασκούν το έργο τους με συνέπεια και να αντιμετωπίζουν τον συνεργάτη και τον άρρωστο σαν μοναδική και ανεπανάληπτη προσωπικότητα, σαν ύψιστη ηθική αξία. Τι είναι όμως ηθική; Η λέξη ηθική προέρχεται από τον αρχαίο Ελληνικό κόσμο και χρησιμοποιείται πολύ από τον Αριστοτέλη. Παράγεται από τη λέξη ήθος που και αυτή προέρχεται και συνδέεται με τη λέξη έθος . Ήθος και έθος λέγεται κυρίως η συνήθεια. Παρ' όλο ότι ήθος κατά τον Όμηρο σημαίνει τη διαμονή ή την κατοικία των ανθρώπων και των ζώων, η λέξη αυτή αποδίδεται στον Αριστοτέλη, ο οποίος πίστευε ότι οι αρετές βρίσκονται σε άμεση εξάρτηση από τη συνήθεια και την άσκηση. Έτσι η ηθική που δείχνει την ιδιαίτερη πολιτεία του ανθρώπου, τον τρόπο ζωής του, έχει άμεση σύνδεση με τη συνήθεια και την άσκηση. Επομένως, μπορεί να λεχθεί ότι η ηθική περιγράφει τη ζωή κάθε ανθρώπου, νοσηλευτή, ιατρού, κοινωνικού λειτουργού κλπ. Η ηθική κρίνει τη σχέση μέσων και σκοπών καθώς και την τέχνη ελέγχου των μέσων, ώστε να υπηρετούν τους ανθρώπινους σκοπούς. Περιλαμβάνει θέματα σύγκρουσης, εκλογής και συνείδησης. Όπου παρουσιάζεται σύγκρουση, υπάρχει εκλογή μεταξύ αντικρουόμενων εναλλακτικών επιλογών. Και η εκλογή επηρεάζεται από τις αξίες, τις οποίες ενσυνείδητα ενστερνίζεται ο ώριμος άνθρωπος.   Θεμελιώδεις Αξίες Της Νοσηλευτικής Στις ανθρωπιστικές επιστήμες ο όρος «αξία» συχνά εναλλάσσεται με τους στόχους, τις θέσεις και τις πεποιθήσεις. Εντούτοις οι αξίες είναι πιο βασικές από τις θέσεις, τις οποίες και επηρεάζουν. Βρίσκονται στο πυρήνα της ζωής του ανθρώπου και των ενεργειών του, χρησιμεύουν δε σαν κριτήρια με τα οποία επιλέγονται ως επί το πλείστον οι πεποιθήσεις και οι στόχοι.1 Το ερώτημα είναι αν υπάρχουν αποσαφηνισμένες προσωπικές και επαγγελματικές αξίες για τους νοσηλευτές, αν ατές συμπίπτουν ή είναι αντιφατικές. Πολλές φορές οι προσωπικές και οι επαγγελματικές αξίες δεν είναι σύμφωνες. Οι νοσηλευτικές συνθήκες, από τις καθημερινές εμπειρίες, ως τις δραματικές καταστάσεις που απειλούν τη ζωή, απαιτούν λήψη αποφάσεων και επομένως οι αξίες αλληλοσυγκρούονται. Πεποίθηση όλων αποτελεί ότι η κοινωνία χρειάζεται αξίες για να επιζήσει και φυσικά η νοσηλευτική έχει ανάγκη αξιών, για να εκπληρώσει την αποστολή της στην κοινωνία.2 Το ενδιαφέρον για τις ανθρώπινες αξίες υπήρξε πάντοτε μόνιμο, συνεπές και διαρκές σημείο στον πυρήνα τη Νοσηλευτικής. Ανατρέχοντας στα βάθη των αιώνων έχουμε μαρτυρίες ότι από την πρώτη αρχή η νοσηλευτική δημιουργήθηκε, αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε με τις ανθρώπινες αξίες. Η δε πρόοδος της γίνεται αντιληπτή περισσότερο από την αφοσίωση του έργου της, την προσήλωση και τη συνεχή ανταπόκριση στις ανθρώπινες αξίες και απαιτήσεις. Η σύγχρονη νοσηλευτική διατηρεί την ίδια αξιολογική προοπτική και πλαίσιο αναφοράς, όπως παρουσιάζεται μέχρι σήμερα. Έτσι ανευρίσκονται οι ακόλουθες αξίες : § Φιλεύσπλαχνη φροντίδα και ενδιαφέρον για τον όλο νοσηλευόμενο άνθρωπο. § Δέος για το δώρο της ζωής. § Σεβασμός στην αξία, αξιοπρέπεια, αυτονομία, και ατομικότητα κάθε ανθρωπίνου οντότητας. § Σεβασμός και προστασία των δικαιωμάτων του αρρώστου. § Ευθύνη για την παροχή ολοκληρωμένης, εξατομικευμένης και ανθρωπιστικής νοσηλευτικής φροντίδας. § Αμέριστη και αδιάκριτη υπηρεσία στο άτομο. § Συμβολή των νοσηλευτών στη βελτίωση και ανύψωση της κοινωνίας με την προαγωγή της υγιεινής διαβίωσης των ανθρώπων.3 Σε πολλά σύγχρονα συνέδρια, ιδιαίτερα ηθικής και δεοντολογίας, ακολουθούν δηλώσεις και τονίζονται σημαντικά σημεία στα οποία συμφωνούν όλοι. Ορισμένα περιλαμβάνουν τα εξής: -Το «αγαπήσεις το πλησίον σου ωσεαυτόν» έχει μεγαλύτερη σημασία τώρα, παρά ποτέ άλλοτε, σαν αποτέλεσμα της παρούσας έμφασης στην τεχνολογική ανάπτυξη και την υποβάθμιση του ανθρώπου. -Οι νοσηλευτές είναι ανάγκη να βρίσκονται στο πλευρό του αρρώστου σαν προσώπου, ο οποίος δικαιούται σεβασμό και χρειάζεται φροντίδα με δεξιοτεχνία. -Η νοσηλεία είναι λειτούργημα και πραγματοποιείται από νοσηλευτές με αγάπη, αφοσίωση, εμπιστοσύνη, ευσυνειδησία και ικανότητα. Η επιστημονική νοσηλευτική άσκηση χρειάζεται οξεία ηθική και δεοντολογική ευαισθησία. -Η έλλειψη γνώσης αποτελεί πρώτου μεγέθους «ανήθικη» συμπεριφορά. Επομένως, οι νοσηλευτές πρέπει να ενδιαφέρονται για την ατομική μας ηθική διαγωγή.4 Γενικά, η αγάπη για τον νοσηλευόμενο άνθρωπο και η ανθρωπιστική φροντίδα είναι οι περισσότερο κυριαρχούσες θεμελιώδεις αξίες της νοσηλευτικής σήμερα. Ιστορική Διαδρομή Της Βιοηθικής Η Βιοηθική είναι μία σχετικά καινούργια επιστήμη μέσα στο τομέα υγείας. Ζητήματα που αφορούν για παράδειγμα τα δικαιώματα του αρρώστου , διακοπή της τεχνικής υποστήριξης της ζωής, η ΄΄υποβοηθούμενη΄΄ αυτοκτονία, η επιστημονική ακεραιότητα δεν ήταν κοινά θέματα προς συζήτηση 30 με 40 χρόνια πριν. Το τι ήταν προς το συμφέρον των ασθενών, ήταν αυτό που θεωρούσαν οι ιατροί και οι νοσηλευτές σωστό. Έτσι ερωτήματα για το πότε ξεκινάει η ζωή γα παράδειγμα και για το πως πρέπει να γίνει η φροντίδα σε κάποιον που πεθαίνει δεν αποτελούσαν σημεία διαφωνίας σε κοινωνίες που μοιράζονταν τις ίδιες αξίες και είχαν κοινή κουλτούρα.5 Αντίθετα σήμερα το ΄΄καλό΄΄ για τον ασθενή καθορίζεται από τον ίδιο, την οικογένειά του σε συνεργασία με το υγειονομικό προσωπικό. Η πρόοδος της τεχνολογίας παρέχει πλέον μία πληθώρα επιλογών για τη καλύτερη φροντίδα των προβλημάτων υγείας. Έτσι το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό και οι ασθενείς πρέπει συνεχώς να αξιολογούν τη σωστή χρήση της τεχνολογίας κάθε φορά. Προσθέτοντας επιπλέον και την πολυπλοκότητα που έχει αποκτήσει η κοινωνία μας που έχει γίνει πολυπολιτισμική. Ας αναλογιστεί κανείς τα ηθικά διλήμματα που προκύπτουν για παράδειγμα όταν έχουν να συνεργαστούν άνθρωποι με διαφορετικά θρησκευτικά πιστεύω. Από παλιά, όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, οι φιλόσοφοι και οι θεολόγοι είχαν ασχοληθεί επί μακρόν με το ζήτημα του τι σημαίνει ΄΄καλή΄΄ ζωή, αλλά κυρίως τα τελευταία 50 χρόνια άρχισαν να συσχετίζουν την ηθική με ερωτήματα σωστής ή όχι συμπεριφοράς στην έρευνα και τη φροντίδα των ασθενών. Τα νοσοκομεία και το επιστημονικό προσωπικό άρχισαν να συμβουλεύονται ειδικούς σε θέματα ηθικής, για βοήθεια σε πολύπλοκες καταστάσεις που βίωναν στη σύγχρονη άσκηση της κλινικής πράξης. Σ' αυτή τη στροφή κατά κάποιο τρόπο οδήγησαν διάφοροι παράγοντες. Με το τέλος του 2ου Παγκοσμίου πολέμου αποκαλύφθηκαν φρικιαστικές ενέργειες που είχαν γίνει εις βάρος ανθρώπων σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Με τις δίκες τις Νυρεμβέργης καταδικάστηκαν πολλοί επιστήμονες για όσα είχαν κάνει. Σημαντικότερο αποτέλεσμα αυτής της δίκης ήταν η καθιέρωση του Κώδικα της Νυρεμβέργης το 1947, που ορίζει τις ηθικές και νομικές απόψεις και θέτει τις κατευθυντήριες γραμμές και τις βασικές αρχές διενέργειας επιστημονικής έρευνας σε ανθρώπους. Παρ' όλα τα ελαττώματα του, ο κώδικας έστρεψε το ενδιαφέρον εκείνη την εποχή σε ζητήματα της ανθρώπινης αυτονομίας και του δικαιώματος του ασθενούς να αρνηθεί τη φροντίδα ή τη συμμετοχή του στην έρευνα. Οπωσδήποτε όμως αποτελεί την αρχή ηθικής συνειδητοποίησης των δικαιωμάτων του ανθρώπου στην βιοϊατρική έρευνα και το πρώτο βήμα της προστασίας των δικαιωμάτων αυτών.6 Μια άλλη διακήρυξη που βοήθησε προς αυτή τη κατεύθυνση ήταν και η Διακήρυξη του Ελσίνκι. Η διακήρυξη αυτή αποτελείται κυρίως από συστάσεις που καθοδηγούν τους ερευνητές στη βιοϊατρική έρευνα σε ανθρώπους. έγινε αποδεκτή από τη 18η Παγκόσμια Ιατρική Συνέλευση στο Ελσίνκι Φιλανδίας το 1964. Αναθεωρήθηκε το 1975 και το 1983, στη δε σύνταξή της έχει συμβάλλει και το Συμβούλιο για τη Διεθνή Οργάνωση Ιατρικών Επιστημών ( Council for International Organization of Medical Sciences ? CIOMS ).7 Ένας άλλος παράγων που προήγαγε την Βιοηθική ήταν και ο ΄΄νόμος΄΄. Στην αρχή του προηγούμενου αιώνα, αποφάσεις δικαστικών υποθέσεων καθιέρωσαν το δικαίωμα των ασθενών να δίνουν τη συγκατάθεσή τους πριν τη παροχή φροντίδας, και υποχρέωσαν τους ιατρούς να ζητούν αυτή τη συγκατάθεση. Έτσι στα μέσα της δεκαετίας του ?70 τα δικαστήρια πήραν αποφάσεις για τα δικαιώματα των ασθενών και για ζητήματα που αφορούσαν τα στάνταρντς για την εχεμύθεια και την προστασία της ατομικότητας. Από την άλλη αυτές οι δικαστικές υποθέσεις, ώθησαν τους ιατρούς να επανεξετάσουν την ηθικότητα της παραδοσιακής τους κλινικής πράξης. Οι ασθενείς που μέχρι τώρα ΄΄πειθαρχούσαν΄΄ στις αποφάσεις των ιατρών, άρχισαν να απαιτούν τη συζήτηση πάνω στο πρόβλημά τους και το δικαίωμα τους να αποφασίζουν και οι ίδιοι για τη φροντίδα.8 Οδηγηθήκαμε έτσι σιγά σιγά στη δημιουργία επιτροπών ηθικής, με σκοπό την ανάλυση της όλο και αυξανόμενα από ηθικής απόψεως, πολυπλοκότητα της ιατρονοσηλευτικής φροντίδας. Επιτροπές Ηθικής Και Δεοντολογίας Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω η ανάγκη της θέσπισης και της σωστής ερμηνείας βασικών κανόνων δεοντολογίας, με βάση τις θεμελιακές αρχές της βιοηθικής και η έκφραση γνώμης για ειδικότερα προβλήματα στο χώρο της υγείας, ήταν η αιτία για τη δημιουργία των επιτροπών ηθικής και δεοντολογίας με συμβουλευτικό χαρακτήρα. Έργο της κάθε επιτροπής αποτελεί η τήρηση των κανόνων της δεοντολογίας, οι οποίοι περιβάλλονται με ισχύ νόμου, ώστε η απομάκρυνση από αυτούς ή η παραβίασή τους να αποτελεί αυθύπαρκτο αδίκημα, ανεξάρτητα κάποτε και ενός αγαθού αποτελέσματος. Επομένως, μπορεί να διατηρηθεί ο συμβουλευτικός χαρακτήρας των επιτροπών, εφ'όσον υπάρχουν: κώδικας ιατρικής και νοσηλευτικής δεοντολογίας με σύγχρονες διατάξεις, συνταγμένος με βάση τις διεθνείς για κάθε θέμα παραδοχές και ειλικρινή διάθεση όλων των φορέων παροχής υπηρεσιών υγείας για να τον εφαρμόσουν.9 Επιτροπές ηθικής σε νοσοκομεία και ερευνητικά ιδρύματα υπάρχουν σχεδόν σε όλες τις χώρες με ανεπτυγμένη έρευνα, με σκοπό τον έλεγχο των ερευνητικών προγραμμάτων, ειδικά όταν αυτά γίνονται σε ανθρώπινο υλικό. Τέτοιες επιτροπές οι οποίες δημιουργήθηκαν στις Ην. Πολιτείες τη δεκαετία του '70 είναι για παράδειγμα : Commission for the Protection of Human Subjects of Biomedical and Behavioral Research (1978) και η President?s Commission for the Study of Ethical Problems (1982). Οι επιτροπές αυτές είναι διεπιστημονικές και συμμετέχουν ιατροί, νοσηλευτές και άλλοι επιστήμονες υγείας, αλλά όχι οι υπεύθυνοι για το ερευνητικό πρόγραμμα ή τη θεραπεία του αρρώστου. Επίσης μετέχουν και εκπρόσωποι άλλων επιστημών, νομικής, θεολογίας, φιλοσοφίας. Η σύνθεση αυτών των επιτροπών διαφέρει από χώρα σε χώρα και από ίδρυμα σε ίδρυμα. Μια μελέτη μάλιστα που έγινε σε μια ομάδα επιτροπών σε διάφορα νοσοκομεία, με σκοπό την εξέταση της λειτουργίας τους, έδειξε μεταξύ άλλων ότι η επίδραση του νοσηλευτικού προσωπικού ως προς τη λήψη αποφάσεων ήταν πολύ μεγάλη.10 Όσον αφορά τη χώρα μας στο θέμα των επιτροπών, το 1992 με το νόμο 2071/92 ιδρύεται Εθνικό Συμβούλιο Ιατρικής Ηθικής και Δεοντολογίας στο Υπουργείο Υγείας Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων ως επιτελικό όργανο. Επίσης προβλέπεται σύνταξη Κώδικα Ιατρικής (άρθρο 62) και Νοσηλευτικής Δεοντολογίας (άρθρο 114). Επίσης από το νόμο προβλέπεται η ίδρυση συμβουλίου ηθικής σε κάθε νοσοκομείο. Δυστυχώς σήμερα όλα τα νοσοκομεία δε διαθέτουν τέτοιου είδους επιτροπές. Βασικό πάντως για κάθε λειτουργό υγείας είναι η πεποίθηση ότι καμιά επιτροπή, κωδικοποίηση ή νομοθετική ρύθμιση δεν μπορεί να βοηθήσει αυτόν και τον άρρωστο, όσο η κατανόηση και η παραδοχή ότι η δεοντολογία αποτελεί κυρίως συνειδησιακό χρέος του. Οπωσδήποτε, όμως, η νοσηλευτική διοίκηση έχει χρέος και υποχρέωση να εξασφαλίζει την προστασία των ασθενών με την εφαρμογή όλων των αναφερθέντων σε συγκεκριμένες καταστάσεις που παρουσιάζονται στη πράξη, όπως επίσης και την τήρηση των όσων θα δούμε παρακάτω. Ηθική Και Δεοντολογία Στη Νοσηλευτική Διοίκηση Η νοσηλευτική είναι συνυφασμένη με τις υπηρεσίες υγείας στις οποίες και ασκείται, τις ηθικές αξίες και τη δεοντολογία, δηλαδή την επιστήμη του καθήκοντος. Η ποιότητα των υπηρεσιών φροντίδας που προσφέρουν οι νοσηλευτές εξαρτάται όχι μόνο από την επιστημονική και τεχνική κατάρτιση, αλλά και από την ηθική του τοποθέτηση για την αξία του ανθρώπου και της ζωής, την κατάλληλη συμπεριφορά προς ασθενείς και συνεργάτες, καθώς και τις αποφάσεις τους σε κρίσιμες καταστάσεις, στις οποίες αντιμετωπίζουν νοσηλευτικά διλήμματα στην πράξη. Ηθικά διλήμματα στην πράξη είναι όσα έχουν σχέση με τις αξίες, συνήθειες και πεποιθήσεις αρρώστων ως προς τα θεραπευτικά μέσα και τρόπους διάσωσης της ζωής, εχεμύθεια προσωπικών πληροφοριών, πληροφόρηση ή μη του αρρώστου για διαθέσιμες υπηρεσίες υγείας, μη ορθή θεραπεία, χειρουργικά ή άλλα νοσοκομειακά ατυχήματα, τήρηση ποιοτικών κριτηρίων στην πράξη, αποδοχή και ανάθεση ευθύνης σε αμφίβολες και ηθικής πλευράς καταστάσεις και συνθήκες, καθώς και ασφάλεια του αρρώστου. Θέματα κατανομής πόρων - ανθρώπινων και υλικών, διάθεση οργάνων σώματος για μεταμόσχευση, προσδιορισμοί προτεραιοτήτων υγείας και νοσηλείας παρουσιάζουν σοβαρά ηθικά και δεοντολογικά προβλήματα για τη διοίκηση νοσηλευτικών υπηρεσιών. Ηθικά διλήμματα έχουν τεκμηριωθεί σε 4 περιοχές: (α) στο νοσηλευτικά απόρρητο, (β) στο δικαίωμα των νοσηλευτών να γνωρίζουν και να αποφασίζουν, (γ) στην κατανομή των περιορισμένων πόρων (οικονομικών, προσωπικού κ.λπ.) και (δ) στη διατήρηση των επαγγελματικών προτύπων. Τα πιο συχνά εμφανιζόμενα θέματα μη ηθικής συμπεριφοράς, που ενοχλούν του νοσηλευτές στην πράξη σύμφωνα με έρευνα του 1991,11 κατά σειρά βαθμολογίας είναι σχετικά με: · Ανεύθυνες ενέργειες συνεργατών · Περιπτώσεις που γίνονται συζητήσεις για ασθενείς με απαράδεκτο τρόπο. · Ανισομερή κατανομή πόρων - ανθρωπίνων και υλικών. · Παράταση της ζωής με ακραία μέσα. · Ανεπαρκή στελέχωση νοσηλευτικών υπηρεσιών. Η νοσηλευτική άσκηση δημιουργεί ποικιλία ηθικών προβλημάτων που είναι ειδικά για το επάγγελμα ή διαμορφώνονται από αυτό. Μέσα στο χάος και τη σύγχυση της σύγχρονης φροντίδας υγείας, ειδικά κάτω από το πρίσμα των αυξημένων οικονομικών περιορισμών και της τεχνολογικής επανάστασης με τη δυνατότητα αλλαγής της ποιότητας και της διάρκειας ζωής του ανθρώπου, οι νοσηλευτές αντιμετωπίζουν ηθικά διλήμματα που πολλές φορές φαίνονται ανυπέρβλητα. Όμως σ' αυτό το χάος δεν χάνονται. Η ίδια η νοσηλευτική παρέχει πυξίδα και άγκυρα, σταθερό σημείο στην καταιγίδα, πηγή υψηλών αξιών και παράδοση πλούσια για κατεύθυνση, κατανόηση και συμπάθεια για τα ανθρώπινα διλήμματα της αρρώστιας και της υγείας. Τα θέματα ηθικής και δεοντολογίας που αντιμετωπίζουν οι νοσηλευτές πολλές φορές είναι διαφορετικά από αυτά των ιατρών. Και οι δύο, νοσηλευτής και ιατρός, έχουν τα ίδια ερωτήματα ως προς το αν πρέπει να χρησιμοποιηθούν τεχνολογικά μέσα, όταν υπάρχουν ελάχιστες ελπίδες θετικού αποτελέσματος: Να χρησιμοποιηθούν ή όχι τα μέσα ανάνηψης; Γνωρίζει ο άρρωστος και αντιλαμβάνεται τους κινδύνους της εγχείρησης; Πέρα όμως απ' αυτά είναι και άλλα ειδικά θέματα που απασχολούν τη νοσηλευτική. Υπάρχουν αρκετοί νοσηλευτές για την παροχή ασφαλούς φροντίδας; Πρέπει να συνεχίζονται οι αναρροφήσεις σε άρρωστο για τον οποίο υπάρχουν οδηγίες αντίθετες, γραπτές ή υπονοούμενες, όπως «όχι ανάνηψη»; Γίνονται σεβαστές οι επιθυμίες του αρρώστου; Και πολλά παρόμοια ατελείωτα ερωτήματα. Ορισμένοι λένε, ότι το μεγαλύτερο στοιχείο στις υπηρεσίες υγείας σήμερα είναι η τεχνολογική αναγκαιότητα. Και εφ' όσον υπάρχει η τεχνολογία να χρησιμοποιείται. Το ηθικό δίλημμα είναι: Πρέπει να χρησιμοποιείται η τεχνολογία απλά γιατί υπάρχει; Παραδείγματα κατάχρησης της τεχνολογίας βρίσκονται σε πολλές συνηθισμένες καταστάσεις. Ποια η θέση για το νοσηλευτή που προτιμάει να χορηγήσει υπνωτικό παρά να χρησιμοποιήσει εναλλακτικά μέτρα, όπως να συζητήσει μαζί του για να τον ηρεμήσει και τόσους άλλους δημιουργικούς τρόπους; Πολλά παρόμοια κλινικά νοσηλευτικά προβλήματα παρουσιάζονται στην καθημερινή πράξη. Είναι απαραίτητο για τον κάθε νοσηλευτή να εκτιμά την κατάσταση ώστε να προσδιορίζει τις επιπτώσεις στον άρρωστο αν η κάθε ενέργεια πρόκειται να επιφέρει βλάβη ή αν ο κίνδυνος βλάβης είναι μεγάλος. Αυτό επιτυγχάνεται με τη συλλογή όσο το δυνατόν περισσοτέρων στοιχειών σχετικά με τον ίδιο τον άρρωστο, την οικογένεια και από τους συνεργάτες και να επιμένει στην ανάλυση των στοιχείων. Ο νοσηλευτής οφείλει να αποφασίσει υπεύθυνα και να ενεργεί με βάση την αξιολόγηση. Οι ηθικές υποχρεώσεις δεν δικαιολογούνται με παραλήψεις ή παραβάσεις. Έχει προσωπική ευθύνη και δεν μπορεί να πει: «ακολουθώ τις ιατρικές οδηγίες». Απαιτείται περισσότερο ενεργητική θέση. Ο νοσηλευτής οφείλει να ζυγίζει τις αξίες και τις αρχές, να αξιολογεί επιλογές, ενέργειες και πράξεις με πλήρη γνώση των ηθικών και δεοντολογικών συνεπειών της απόφασής του. Οφείλει, όταν αυτό είναι δυνατόν, να χρησιμοποιεί μηχανισμούς και διαδικασίες που διατίθενται στο ίδρυμα για ελαχιστοποίηση αρνητικών επιπτώσεων στον άρρωστο. Ηθική Της Διοίκησης Και Υποχρεώσεις Διευθυντή Νοσηλευτικών Υπηρεσιών Η ηθική διοίκηση που μετουσιώνεται σε νοσηλευτική θεωρία μπορεί να παρουσιαστεί συνοπτικά ως εξής: 1.  Οι Διευθυντές Νοσηλευτικής μπορούν να επηρεάσουν την ηθική συμπεριφορά του νοσηλευτικού προσωπικού με το αν αντιμετωπίζουν αυτούς ηθικά. 2.  Οι Διευθυντές Νοσηλευτικής έχουν κάποιο κώδικα ηθικής με τον οποίο συμφωνούν και οι συνάδελφοι τους. Αυτοί αντιμετωπίζουν ηθικά διλήμματα όταν κάνουν κάτι ενάντια σε αυτό τον κώδικα. 3.  Οι Διευθυντές Νοσηλευτικής αντιμετωπίζουν ηθικά διλήμματα, όταν κάνουν κάτι που αντιβαίνει στις εσωτερικές τους αξίες. 4.  Ενώ τα ηθικά και τα ηθοπλαστικά διλήμματα διαφέρουν, ένας Διευθυντής Νοσηλευτικής με ήθος είναι ένας νοσηλευτής που δίνει ηθοπλαστικά παραδείγματα. 5.  Οι ηθικές λειτουργίες μπορεί να αντιμετωπίσουν τρία ερωτήματα:  α. «Είναι νόμιμο;» Λύνει μερικά διλήμματα, αλλά όχι μη λογικούς νόμους και πολιτικές.  β. «Υπάρχει κάποια ισορροπία;» Ο μάνατζερ νοσηλευτής πρέπει να στοχεύει σε λύση από την οποία κερδίζουν οι δύο πλευρές.  γ. «Πως θα νιώθω μετά;» Ο μάνατζερ νοσηλευτής πρέπει να σκεφτεί τον αντίκτυπο που θα έχει κάθε ενέργειά του στον αυτοσεβασμό του. 6.  Οι Διευθυντές Νοσηλευτικής που έχουν θετική εικόνα για τον εαυτό τους, συνήθως διαθέτουν την εσωτερική δύναμη να πάρουν μία ηθική απόφαση. 7.  Ο ηθικός ηγέτης είναι ένας αποτελεσματικός ηγέτης. 8.  Οι Διευθυντές Νοσηλευτικής πρέπει να εφαρμόζουν έξι αρχές εξουσίας:  α. Ο γενικός διευθυντής των νοσηλευτών προωθεί και διασφαλίζει την επιδίωξη της δηλωθείσης αποστολής ή του σκοπού της νοσηλευτικής διεύθυνσης, αφού η δήλωση αυτή αντικατοπτρίζει το όραμα των εργαζομένων νοσηλευτών. Ενώ η δήλωση της αποστολής πρέπει να αναθεωρείται περιοδικά, οι στόχοι ή τα οράματα καθορίζονται σε ετήσια βάση. β. Οι Διευθυντές Νοσηλευτικής πρέπει να δημιουργήσουν έναν οργανισμό που να κερδίζει, και προσωπικό που να νιώθει υπερηφάνεια για τον οργανισμό στον οποίο εργάζεται.  γ. Οι Διευθυντές Νοσηλευτικής πρέπει να προσπαθήσουν να καθιερωθεί η υπομονή και η συνέχεια μέσω μίας μακροπρόθεσμης επιρροής στον οργανισμό.  δ. Οι Διευθυντές Νοσηλευτικής πρέπει να καταστρώνουν σχέδια για επιμονή αφιερώνοντας περισσότερο χρόνο για εκπαίδευση και δραστηριότητες που δημιουργούν δέσμευση του προσωπικού.  ε. Οι Διευθυντές Νοσηλευτικής πρέπει να προάγουν το όραμα, δίνοντας στο προσωπικό τους χρόνο για να σκεφτεί. Πρέπει να εφαρμόζουν στην πράξη την καλή διοίκηση σε μακροχρόνια βάση.  στ. Οι Διευθυντές των νοσηλευτικών υπηρεσιών πρέπει να εξετάσουν την ανάπτυξη κώδικα ηθικής ενός συγκεκριμένου οργανισμού και να εκφράζεται με ορατές και μετρήσιμες μορφές συμπεριφοράς. Ο κώδικας ηθικής πρέπει να είναι ριζωμένος στους εργαζομένους για να δημιουργηθεί έντονη αίσθηση επαγγελματισμού. Ένας τέτοιος κώδικας πρέπει να αποτελεί βάση μιας σχεδιασμένης προσέγγισης όλων των διοικητικών λειτουργιών του σχεδιασμού, της οργάνωσης, της ηγεσίας και της αξιολόγησης. Το νοσηλευτικό προσωπικό μπορεί να βοηθήσει να αναπτυχθεί ο κώδικας ηθικής, να υλοποιηθεί και να καθοριστούν οι σχετικές επιβραβεύσεις και ποινές. Ο κώδικας ηθικής πρέπει να αναγνωρίζεται και να υπογράφεται από το προσωπικό και να επανεξετάζεται και να αναθεωρείται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Ο κώδικας ηθικής περιλαμβάνει τον ορισμό των ηθικών και μη ηθικών πρακτικών, την προσδοκώμενη ηθική συμπεριφορά, την επιβολή των ηθικών πρακτικών και τις επιβραβεύσεις και τις ποινές. Για να είναι αντικειμενικός, ο κώδικας ηθικής αποσαφηνίζει κανόνες συμπεριφοράς. Για να είναι αποτελεσματικός, πρέπει να εφαρμόζεται από όλα τα άτομα. Όπως αναφέρθηκε, η συμπεριφορά των νοσηλευτών στελεχών επηρεάζεται από τις προσωπικές τους πεποιθήσεις, τις αξίες και εμπειρίες, οι οποίες και τους διαμορφώνουν σαν άτομα και ηγέτες. Οι προσωπικές αξίες και οι αξίες του επαγγέλματος προς το οποίο έχουν κοινωνικοποιηθεί καθορίζουν τις ευθύνες προς τους αρρώστους και την κοινωνία. Οι κώδικες ηθικής και δεοντολογίας με τα ερμηνευτικά τους παραρτήματα παρέχουν το πλαίσιο λήψης ηθικών αποφάσεων από επαγγελματικής πλευράς. Η νομοθεσία για δικαιώματα του αρρώστου διευκρινίζει τα δικαιώματα των νοσηλευομένων ασθενών και υπονοεί την υποχρέωση των νοσηλευτών να τους τα εξασφαλίζει. Και από τα δύο αυτά κείμενα γίνεται φανερό ότι ο διευθυντής Νοσηλευτικής Υπηρεσίας έχει υποχρέωση να: · Προνοεί για ασφαλή, αδιάκριτη και αξιοπρεπή φροντίδα. · Εξασφαλίζει ατομικότητα και εχεμύθεια. · Εξασφαλίζει την πληροφορημένη συγκατάθεση του αρρώστου μετά από πλήρη ενημέρωσή του με τα απαραίτητα στοιχεία. · Υποστηρίζει τη συνεχιζόμενη φροντίδα. · Προστατεύει το κοινό από ανήθικη ή παράνομη άσκηση. · Υποστηρίζει το καλό του νοσηλευτικού επαγγέλματος. · Ακολουθεί το προσωπικό τις ιατρικές οδηγίες. · Υποστηρίζει τις πολιτικές του ιδρύματος. · Διατηρεί συνθήκες εργασίας που προάγουν την ποιοτική φροντίδα. · Συνεργάζεται με άλλους λειτουργούς υγείας. · Ενεργεί σύμφωνα με τις προσωπικές του αξίες. · Προωθεί προσπάθειες για την κάλυψη αναγκών υγείας του κοινού. Είναι γεγονός ότι συχνά οι υποχρεώσεις αυτές συγκρούονται σε διάφορες συνθήκες και δημιουργούν διλήμματα. Για παράδειγμα, η επιλογή προσωπικού και η απόφαση για τοποθέτησή του σε ειδικές νοσηλευτικές μονάδες που ενέχουν κίνδυνο, το δικαίωμα της απεργίας του προσωπικού σε σχέση με τα δικαιώματα του αρρώστου και πληθώρα άλλων προβλημάτων, που εμφανίζονται στην καθημερινή άσκηση διοίκησης νοσηλευτικών υπηρεσιών. Σπάνια δε τα ηθικά διλήμματα έχουν απόλυτα σωστές ή λανθασμένες απαντήσεις. Ο διευθυντής αντιμετωπίζει παρόμοιες συγκρούσεις με την προετοιμασία του ίδιου και του προσωπικού στη συμμετοχή λήψης αποφάσεων. Γνώση των θεωριών και αρχών βιοηθικής και πρότυπα λήψης απόφασης βοηθούν στην ανάλυση των θεμάτων και στην ικανότητα διάρθρωσης ηθικών τοποθετήσεων. Στην λήψη ηθικών αποφάσεων βοηθάει η διαδικασία λύσης προβλημάτων: · Καθορισμός τους προβλήματος (διευκρίνιση του ηθικού προβλήματος). · Καθορισμός των ατόμων που εμπλέκονται στην ηθική απόφαση (άρρωστος, οικογένεια ή συγγενείς, νοσηλευτής, ιατρός, άλλα μέλη της ομάδας υγείας). · Υπολογισμός παραδεκτών λύσεων (λαμβάνοντας υπόψη όσο το δυνατόν περισσότερες εναλλακτικές λύσεις και προσδιορίζονται οι επιπτώσεις καθεμιάς σε σχέση με το πολιτισμικό υπόβαθρο και το σύστημα αξιών του αρρώστου). · Επιλογή λύσης. · Σχεδιασμός εφαρμογής. · Εφαρμογή. · Αξιολόγηση του σχεδίου κατά τη φάση επιλογής και του αποτελέσματος. Γίνονται οι απαραίτητες αλλαγές κατά την εφαρμογή για μεγαλύτερη επιτυχία. Προσεγγίσεις Στην Κλινική Ηθική Η κλινική ηθική, ένα σχετικά νέο παρακλάδι της ηθικής, απευθύνεται σε ηθικά ζητήματα και προβλήματα που προκύπτουν μέσα στα σχετιζόμενα με την φροντίδα του ασθενούς σε διαφορές θέσεις, στο νοσοκομείο, κατ΄ οίκον ευκολίες, στην κλινική και στο σπίτι. Η υπεύθυνη για ηθικά ζητήματα διοικητική νοσηλεύτρια θα πρέπει να γνωρίζει τουλάχιστον δύο κοινές προσεγγίσεις στην κλινική ηθική. Την προσέγγιση που βασίζεται στις αρχές και την προσέγγιση που βασίζεται στην φροντίδα. Προσέγγιση που βασίζεται στις αρχές. Μια από τις θεωρίες που ηγούνται στην Βιοηθική και στην κλινική ηθική έχει ορισθεί με μια προσέγγιση τεσσάρων αρχών . Κατέστη ευρέως γνωστή από τους Beauchamp & Childress (1994).[12] Αυτή η προσέγγιση ορίζει τέσσερις ηθικές αρχές που προέρχονται από κοινά πιστεύω και τα χρησιμοποιεί για να ορίσει, συζητήσει και αναλύσει τις ηθικές ιδιομορφίες των ιδιαίτερων καταστάσεων. Οι τέσσερις αρχές περιλαμβάνουν την αυτονομία, φιλανθρωπία, μη επιβλαβής πρακτική και δικαιοσύνη. Άλλοι θεωρητικοί ορίζουν σαν αρχές την ειλικρίνεια, τήρηση του απορρήτου, αφοσίωση, και αποφυγή της δολοφονίας. Όλα αυτά έχουν δημιουργηθεί ώστε να υποχρεώνουν τους επαγγελματίες υγείας στις εξής σκέψεις : όλα τα πράγματα είναι ίσα, είμαι υποχρεωμένος να σέβομαι τους ασθενείς, να τους ωφελώ, να μην τους προκαλώ κακό, να φέρομαι σε όλους δίκαια, να είμαι ειλικρινής και τα λοιπά. Ένα ηθικό δίλημμα προκύπτει όταν είμαι ανίκανος να εκτελέσω ταυτόχρονα δύο κύριες υποχρεώσεις. Μια γυναίκα με AIDS σας παρακαλεί να μην ενημερώσετε τον σεξουαλικό της σύντροφο και πατέρα του παιδιού της ,ότι αυτή έχει AIDS διότι φοβάται ότι θα την εγκαταλείψει. Ενώ έχετε την υποχρέωση να σεβαστείτε την ιδιωτική της ζωή και να διατηρήσετε τις προσωπικές πληροφορίες μυστικές έχετε επίσης την υποχρέωση να μην προκαλέσετε κακό σε ανίδεους τρίτους. Προφανώς δεν μπορείς να κάνετε και τα δύο. Δυστυχώς δεν υπάρχει συμφωνία σχετικά με την ιεραρχία των αρχών που καθορίζουν ποίες αρχές μπορεί να υπερέχουν έναντι κάποιων άλλων. Ο Clouser & Gert (1994) προσφέρουν ένα ισχυρό κριτήριο αυτής της μεθόδου, το οποίο ορίζουν ως Principlism.[13] Πολλές νοσηλεύτριες έχουν ασκήσει κριτική σε αυτή την μεθοδολογία γιατί ευρέως διαδεδομένες εκδόσεις φαίνεται να προάγουν ένα είδος αβέβαιας ηθικής του τύπου « να τραβήξω την πρίζα ή όχι », η οποία δεν είναι ευαίσθητη στις καθημερινές φροντίδες που παρέχουν οι νοσηλεύτριες. Προσέγγιση που βασίζεται στην φροντίδα. Η μη ικανοποίηση με την προσέγγιση που βασίζεται στις αρχές για την νοσηλευτική ηθική συνδυασμένη με την ριζοσπαστική δουλειά του Gilligan (1982) στην ηθική ανάπτυξη οδήγησε κάποιες θεωρητικές νοσηλεύτριες να ξεκινήσουν να συνθέτουν μια ηθική της φροντίδας (Benner & Wrubel 1989 ,Fry 1989 ,Watson 1985 ). Κέντρο αυτής της προοπτικής είναι η φύση της σχέσης νοσηλεύτριας-ασθενούς και προσοχή στις ιδιαιτερότητες των ξεχωριστών ασθενών ιδωμένα μέσα στα περιεχόμενα της ζωής τους. Δουλεύοντας με αυτή την μεθοδολογία οι νοσηλεύτριες δίνουν σημασία στις ανθρώπινες ανάγκες και ενδιαφέροντα που υπόκεινται στην ηθική διαμάχη με την πρόθεση να αποκαταστήσουν και να ενισχύσουν τους δεσμούς μεταξύ επαγγελματιών, ασθενών και οικογενειών. [14],[15],[16] Ο κώδικας ηθικής της ΑΝΑ(American Nursing Association) 1. Η νοσηλεύτρια προσφέρει υπηρεσίες με σεβασμό για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και μοναδικότητα για τον πελάτη ,ελεύθερη από σκέψεις για κοινωνικό ή οικονομικό status ,προσωπικές ιδιότητες ,ή την φύση των προβλημάτων υγείας. 2. Η νοσηλεύτρια προσέχει το δικαίωμα του πελάτη για ησυχία με το να προστατεύει με γνώση πληροφορίες με εμπιστευτική φύση. 3. Η νοσηλεύτρια δρα έτσι ώστε να προστατεύει τον πελάτη και το κοινό όταν η φροντίδα υγείας και η ασφάλεια επηρεάζονται από ανίκανη ,ανήθικη ή παράνομη πρακτική οποιουδήποτε προσώπου. 4. Η νοσηλεύτρια αναλαμβάνει ευθύνη και είναι υπόλογος για ξεχωριστές νοσηλευτικές κρίσεις και πράξεις. 5. Η νοσηλεύτρια διατηρεί την ικανότητα στην νοσηλευτική. 6. Η νοσηλεύτρια εξασκεί πληροφορημένη κρίση και χρησιμοποιεί την ξεχωριστή ικανότητα και προσόντα σαν κριτήρια στην αναζήτηση συμβουλής ,αποδοχή υπευθυνοτήτων και αναθέσεις νοσηλευτικών πράξεων σε άλλους. 7. Η νοσηλεύτρια συμμετέχει σε δραστηριότητες που προσφέρουν στην συνέχεια της πορείας της ανάπτυξη της γνώσης του επαγγέλματος. 8. Η νοσηλεύτρια συμμετέχει στις προσπάθειες του επαγγέλματος στην εφαρμογή και βελτίωση των standards της νοσηλευτικής. 9. Η νοσηλεύτρια συμμετέχει στις προσπάθειες του επαγγέλματος να ιδρύσει και να διατηρήσει τις συνθήκες εργασίας που θα συμβάλουν σε υψηλή ποιότητα νοσηλευτικής φροντίδας. 10. Η νοσηλεύτρια συμμετέχει στις προσπάθειες του επαγγέλματος να προστατέψει το κοινό από την παραπληροφόρηση και κακή εκπροσώπηση και στην διατήρηση της ακεραιότητας της νοσηλευτικής. 11. Η νοσηλεύτρια συνεργάζεται με μέλη των επαγγελμάτων υγείας και άλλους πολίτες στην προαγωγή των προσπαθειών της κοινότητας και του έθνους να αντεπεξέλθουν στις ανάγκες υγείας του κοινού. Νομικές Απαιτήσεις Για Την Νοσηλευτική Διοίκηση Ο νοσηλευτής οφείλει να αποφασίζει υπεύθυνα και να ενεργεί με βάση την αξιολόγηση. Οι ηθικές υποχρεώσεις δεν δικαιολογούνται με παραλήψεις ή παραβάσεις. Έχει προσωπική ευθύνη και απαιτεί ενεργητική θέση .Ο νοσηλευτής οφείλει να ζυγίζει τις αξίες και τις αρχές ,να αξιολογεί τις επιλογές , ενέργειες και πράξεις με πλήρη γνώση των ηθικών και δεοντολογικών συνεπειών των αποφάσεων του. Υπάρχουν λοιπόν ορισμένες νομικές απαιτήσεις για την νοσηλευτική διοίκηση. Εντοπίζουμε τις εξής: - Τεκμηρίωση των θεραπευτικών και νοσηλευτικών πράξεων και ενεργειών στο ατομικό δελτίο του ασθενούς -ατόμου - Αναφορά-δήλωση ενδονοσοκομειακών ατυχημάτων ασθενών όπως πτώσεις κατακλίσεις , λοιμώξεις ,αυτοκτονίες, εγκαύματα, λάθη σε χορήγηση φαρμάκων, μεταγγίσεις αίματος κ.α. - Εχεμύθεια - Συγκατάθεση ασθενών για νοσηλευτικές παρεμβάσεις και για συμμετοχή στην έρευνα - Διαθήκη ασθενών Συστατικά Της Ηθικής Ικανότητας Μέρος της δυσκολίας στο να διατηρήσουμε τους εαυτούς μας και μεταξύ μας υπολογίσιμους για ηθική ικανότητα υπόκεινται στην αποτυχία να καθορίσουμε ακριβώς τι είναι αυτό που αποτελεί την ηθική ικανότητα. Όταν προσλαμβάνεται μια καινούργια νοσηλεύτρια case manager ,γενικά έχουμε μια ξεκάθαρη ιδέα των πνευματικών, κλινικών και διοικητικών ικανοτήτων βασικών για την επιτυχή εκτέλεση του ρόλου. Σπάνια πάντως οι απαιτούμενες ηθικές ικανότητες είναι ξεκάθαρες στο μυαλό μας και πάρα ταύτα αποτυγχάνουμε να αξιολογήσουμε τους υποψήφιους για αυτό. Παρακάτω είναι τοποθετημένα μερικά βασικά χαρακτηριστικά των ηθικών ικανοτήτων της διοικητού νοσηλεύτριας. Την λίστα αυτή ακολουθούν οι λόγοι για τους οποίους αυτά τα χαρακτηριστικά είναι σημαντικά και τρόποι με τους οποίους μπορούμε να αξιολογήσουμε έναν εργαζόμενο στην συνέντευξη του. Ηθικά ικανούς διοικητές νοσηλευτές μπορούμε να : - Τους εμπιστευόμαστε να δράσουν με τρόπο που ωφελεί τα καλύτερα συμφέροντα των ασθενών. - Διατηρούν αυτούς και τους συναδέλφους τους υπολογίσιμους για την πρακτική τους. - Δρουν ως αποτελεσματικοί υπερασπιστές των ασθενών. - Μεσολαβούν στην ηθική σύγκρουση ανάμεσα στους ασθενείς , σημαντικούς άλλους , την ομάδα φροντίδας υγείας και άλλων τμημάτων που ενδιαφέρονται. - Αναγνωρίζουν τις ηθικές διαστάσεις της πρακτικής και ταυτoποιούν και αντεπεξέρχονται σε ηθικά προβλήματα. - Κριτικάρουν τις νέες τεχνολογίες και αλλαγές φροντίδας υγείας , διευθύνουν ,παρέχουν και διαχειρίζονται την φροντίδα υγείας στο όριο των δυνατοτήτων τους έτσι ώστε να επηρεάσουν την ευημερία των ανθρώπων. Αφοσίωση στην ευημερία του ασθενούς. Αυτό το συστατικό ηθικής ικανότητας θα έπρεπε να είναι αυταπόδεικτο , αφού όλοι αυτοί στα επαγγέλματα παροχής βοήθειας γενικά και ειδικά στα επαγγέλματα φροντίδας υγείας έχουν σαν κύριο λόγο το ότι είναι αφοσιωμένοι στην ευημερία του ανθρώπου. Δυστυχώς το σύστημα φροντίδας υγείας αλλάζει με τέτοιους τρόπους και κάνει αυξανόμενα δύσκολο να θεωρήσουμε αυτόν τον προσανατολισμό αυτονόητο. Για τον διοικητικό νοσηλευτή πρώτη πρόκληση και πυρήνας υπευθυνότητας είναι να διατηρήσει όλο το σύστημα φροντίδας και την ομάδα παροχής φροντίδας επικεντρωμένη στο να ανταποκριθούν στις ανάγκες των ασθενών και να έχει σκοπό να τους υπηρετήσει. Ένας διοικητικός νοσηλευτής αισθάνθηκε απογοήτευση όταν δεν μπόρεσε να βρει κρεβάτι στην μονάδα για έναν ασθενή με AIDS που εμφάνισε νέες επιπλοκές .Γρήγορα της είπαν το να ανησυχεί για το ποια μονάδα έχει κρεβάτι δεν είναι «δουλεία της». Και αυτή απάντησε στην συνάδελφο της ότι αν ήταν σημαντικό για τον ασθενή τότε ήταν σημαντικό και για αυτή γιατί δεν ήξερε ποίος άλλος θα ενδιαφερόταν για αυτό. Υπευθυνότητα και δυνατότητα λήψης ευθυνών. Εφόσον τα συστήματα παροχής φροντίδας υγείας συνεχίζουν να θρυμματίζονται , δεν είναι απίθανο για τα προβλήματα υγείας των ασθενών να φεύγουν αδιάγνωστα ή όταν διαγιγνώσκονται ,να αδιαφορούν για αυτά ή να απευθύνονται σε ανεπαρκή άτομα. Στη σύγχυση εξουσίας και δύναμης στις σύνθετες ομάδες παροχής φροντίδας οι διοικητές νοσηλευτές είναι σωστά τοποθετημένοι ώστε να ελέγχουν την αποτελεσματικότητα του πλάνου φροντίδας. Αν είμαι υπεύθυνος για την ευημερία εκείνων που υπόκεινται στην φροντίδα μου ,χρειάζομαι κάτι περισσότερο από ένα προσανατολισμό καθήκοντος για κάθε μέρα εργασίας. Δεν είναι αρκετό για μένα να είμαι ¨απασχολημένος¨ κάνοντας επαγγελματικές δραστηριότητες. Αυτές οι δραστηριότητες πρέπει να συνεισφέρουν στην ευημερία αυτών που υπηρετώ. Η μέρα εργασίας θα είναι ολοκληρωμένη όταν είμαι πεπεισμένος ότι όλα τα απαραίτητα έχουν γίνει για αυτούς που που με έχουν εμπιστευθεί για την φροντίδα τους. Αυτός ο σημαντικός διαχωρισμός παραβλέπεται συχνά στην πράξη σήμερα. Ικανότητα να δρα ως αποτελεσματικός υπερασπιστής. Οι περισσότεροι από εμάς έχουν ακούσει ιστορίες από φίλους ή γνωστούς σχετικά με μια τρομακτική νοσηλεία κάποιου σε νοσοκομείο. - Δεν ξέρω πως άνθρωποι στα νοσοκομεία επιζούν χωρίς ένα μέλος της οικογένειας τους σε συνεχή παρακολούθηση έτσι ώστε να διασφαλίσει ότι ο ασθενής λαμβάνει την κατάλληλη φροντίδα και να προλαμβάνει τα μπερδέματα ? Παρόλο ότι πολυάριθμες μεταβλητές επηρεάζουν το ποσό και το τύπο της υπεράσπισης που απαιτείται από διαφορετικούς ασθενείς, είναι γενικά αλήθεια ότι κάποιος χρειάζεται να δρα σαν υπερασπιστής για τον ασθενή σε πολλαπλά επίπεδα και ιδιαίτερα για τον ασθενή που η αυτοϋπεράσπιση είναι μειωμένη. Και πάλι ο διοικητικός νοσηλευτής είναι στην ιδανική θέση να - δουλέψει το σύστημα - και μέσα και έξω από το νοσοκομείο έτσι ώστε να διασφαλίσει ότι οι ανάγκες του ασθενούς ικανοποιούνται .Στο σημερινό κλίμα όπου οι τελικές αποφάσεις που λαμβάνονται είναι βασισμένες σε οικονομικούς παράγοντες η ανάγκη για ισχυρή υπεράσπιση του ασθενούς είναι πιο πολύ από πότε αισθητή. Ικανότητα μεσολάβησης σε ηθική σύγκρουση. Η ηθική σύγκρουση είναι υπάρχουσα στην πρακτική της φροντίδα υγείας σήμερα .Ανάμεσα στις δυνάμεις που συμβάλλουν σε αυτή την σύγκρουση είναι: - Οι πολλαπλές θεραπευτικές προοπτικές που είναι διαθέσιμες για τα περισσότερα προβλήματα υγείας και η έλλειψη συνείδησης για την ιατρική τους αποτελεσματικότητα, ωφελιμότητα και επιβάρυνση. - Η οργισμένη συζήτηση σχετικά με το ποιος πρέπει να παίρνει πόσο από τις σπάνιες πηγές φροντίδας υγείας και αυξάνουσα τάση να διώχνουν συγκεκριμένους ασθενείς σαν - κινδύνους φτωχής επένδυσης ? ή έτσι απλά ? ανάξιους ? της ενδεικτικής φροντίδας υγείας. - Η συνθήκη του ηθικού πλουραλισμού , το γεγονός ότι φαίνεται να γινόμαστε πιο ετερογενείς καθημερινά στις θρησκευτικές και πολιτιστικές πεποιθήσεις και αξίες. Η ηθικά ικανή διοικητής νοσηλεύτρια πρέπει να είναι ικανή να αναγνωρίσει ασθενείς , οικογένειες και ομάδες που παρέχουν φροντίδα οι οποίες είναι σε κίνδυνο ηθικής σύγκρουσης και να καθορίζει τους παράγοντες που συνεισφέρουν σε αυτή την σύγκρουση. Όταν διοικητές νοσηλεύτριες μπορούν δραστικά να μεσολαβήσουν σε προβληματικές καταστάσεις ή να προσκαλέσουν συμβουλευτικές ομάδες ηθικής για να εκτελέσουν αυτή την υπηρεσία , η σύγκρουση δεν κλιμακώνεται και η σύγχυση που μερικές φορές προκύπτει μεταξύ ασθενών ,οικογενειών και ατόμων ,ομάδων ή ιδρυμάτων που προσφέρουν φροντίδα μπορεί να αποφευχθεί .Ένας αρχηγός αντικειμενικός υπάρχει για να αναγνωρίσει τις πηγές των κοινών προβλημάτων και για να αλλάξει το σύστημα για να προλάβει την επανάληψη τους. Ικανότητα να αναγνωρίζει ηθικές διαστάσεις της πρακτικής. Οι ηθικές διαστάσεις της πρακτικής διακυμαίνονται από την ευαισθησία έως τις απειλές για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια στο περιβάλλον προσφορά φροντίδας και προβληματισμούς σχετικά με την περιορισμένη πρόσβαση στις βασικές υπηρεσίες φροντίδας υγείας .Η νοσηλεύτρια case manager που αναγνωρίζει τις ηθικές διαστάσεις της πράξης και που ξέρει πως και πότε να παρέμβει ,μπορεί να προσφέρει δραστική ηγεσία σε αυτό τον τομέα. Ικανότητα να κριτικάρει δυναμικά ώστε να επηρεάζει την ανθρώπινη ευημερία. Ένα τελευταίο σημαντικό στοιχείο της ηθικής ικανότητας για την νοσηλεύτρια case manager είναι η ικανότητα να κριτικάρει τις νέες τεχνολογίες φροντίδας υγείας και αλλαγές στον τρόπο που ορίζουμε ,διαχειριζόμαστε ,προσφέρουμε και χρηματοδοτούμε την φροντίδα υγείας στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους ώστε να επηρεάσουν την ανθρώπινη ευημερία. Η νοσηλεύτρια προικισμένη με αυτή την ικανότητα παραμένει ικανοποιητικά απομακρυσμένη και ασκεί κριτική σε όλες τις πλευρές της παροχής φροντίδας έτσι ώστε να τις εκτιμήσει όσον αφορά τις ανθρώπινες τους συνέπειες .Παραδείγματα επιτυχούς παρέμβασης σχετικά με αυτό συμβαίνουν τόσο στην φροντίδα έναρξης όσο και στην φροντίδα τέλους της ζωής .Στο όχι και τόσο μακρινό παρελθόν οι γιατροί παρέμβαλαν την πιο σύγχρονη ιατρική τεχνολογία στην διαδικασία γέννησης και του θανάτου .Παρόλο το ότι αυτός ο τύπος φροντίδας συνεχίζει να καλύπτει τις ανάγκες ορισμένων ασθενών υψηλού κινδύνου , τώρα έχουμε ευτυχώς τις δυνατότητες μιας φυσιολογικής γέννας και νοσοκομειακής φροντίδας για ασθενείς που επιλέγουν μια διαφορετική πορεία. Αυτοί οι εναλλακτικοί τύποι φροντίδας έγιναν διαθέσιμοι όταν προικισμένοι επαγγελματίες φροντίδας υγείας προκάλεσαν την ανάγκη για τις πιο σύγχρονες ιατρικές θεραπείες για όλες τις φροντίδες έναρξης και τέλους της ζωής . Επίλογος - Προτάσεις Η νοσηλευτική άσκηση δημιουργεί ποικιλία ηθικών προβλημάτων που είναι σχετικά με το επάγγελμα ή διαμορφώνονται από αυτό. Μέσα στο χάος και τη σύγχυση της σύγχρονης φροντίδας υγείας, ειδικά κάτω από το πρίσμα των αυξημένων οικονομικών περιορισμών και της τεχνολογικής επανάστασης με τη δυνατότητα αλλαγής της ποιότητας και της διάρκειας ζωής του ανθρώπου, οι νοσηλευτές αντιμετωπίζουν ηθικά διλήμματα που πολλές φορές φαίνονται ανυπέρβλητα. Όμως σε αυτό το χάος δε χάνονται. Η ίδια η νοσηλευτική παρέχει πυξίδα και άγκυρα, σταθερό σημείο στη καταιγίδα, πηγή υψηλών αξιών και παράδοση πλούσια για κατεύθυνση, κατανόηση και συμπάθεια για τα ανθρώπινα διλήμματα της αρρώστιας και της υγείας.   Η αναγκαιότητα εκπαίδευσης φοιτητών στην ηθική είναι μεγάλης προτεραιότητας σήμερα παρά ποτέ ίσως άλλοτε. Καθημερινά διαπιστώνεται ότι η ραγδαία εξέλιξη στην τεχνολογία και την επιστήμη , που έχει διεισδύσει στο χώρο της υγείας συνεπάγεται πρόσθετα ηθικά και δεοντολογικά προβλήματα. Η ικανοποιητική ηθική διαπαιδαγώγηση παίζει θεμελιώδη ρόλο στην επιτυχή άσκηση του νοσηλευτικού επαγγέλματος Στη συνέχεια αναφέρονται κάποιες προτάσεις σχετικά με την διδασκαλία της νοσηλευτικής ηθικής: - Η ηθική και δεοντολογία να διδάσκονται σε όλα τα προπτυχιακά προγράμματα νοσηλευτικής, όπως επίσης στα μεταπτυχιακά και της συνεχιζόμενης εκπαίδευσης. - Το περιεχόμενο του προγράμματος να μην περιλαμβάνει μόνο τις θεωρίες της ηθικής αλλά και τις εφαρμογές τους στις νοσηλευτικές συνθήκες ,παρέχοντας διάφορες εμπειρίες μάθησης. - Οι φοιτητές κατά την κλινική άσκηση να καθοδηγούνται ,για να αναγνωρίζουν και να κατανοούν τα ηθικά θέματα, που εμπλέκονται σε ειδικές περιπτώσεις νοσηλευτικής φροντίδας των αρρώστων ,καθώς και προβλημάτων του προσωπικού. - Η ηθική και η δεοντολογία να ενσωματώνεται σε ολόκληρο το πρόγραμμα της νοσηλευτικής πέρα από τα θεωρητικά μαθήματα και κυρίως σαν εφαρμοσμένη ηθική. Τα διεπιστημονικά σεμινάρια, συμπόσια και άλλες ομαδικές συναντήσεις και συζητήσεις προτείνονται ιδιαίτερα για μεταπτυχιακά προγράμματα και για συνεχιζόμενη εκπαίδευση. -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Βιβλιογραφία: 1. Barret D, Values in America, Indiana: University of Notre Dame Press. 1961: 67-70. 2. Milton CL, The ethics of respect in nursing. Nurs Sci Q. 2005;18:20-3. 3. Lanara VA, Heroism as a Nursing Value ? A Philosophical perspective. Athens,1991:21-54. 4. Smith JP, First International Congress on Nursing Law and Ethics, J Adv Nurs.1983;8:263-265. 5. Binetti P, Biotechnology and the birth of a third culture. J Biol Regul Homeost Agents. 2004;18:255-60. 6. Judith T. Rochiccioli, Mary S. Tillovry, Clinical Nursing Leadership. Philadelphia-London: SaundersWB.1996:217-233. 7. Former MJ, Ethical Issues in Health care, St Louis: The C.V. Mosby Company.1981:268-311. 8. Bankowski Z, Ethics and health, World Health. 1989:2-6. 9. Κουτσελίνη Α, Αναγκαιότητα και αρμοδιότητες των επιτροπών δεοντολογίας. Ιατρική. 1990;57:127-129. [10. McDaniel, Charlotte, Hospital Ethics Committees and Nurses' Participation. J Nurs Administration. 1998;28:47-51. 11. Elander G, Hermeren G, The autonomy of nurses in high dependency care. Conflicts of loyalties and their consequences for patient care. Scand J Caring Sci. 1991;5:149-56. 12. Beauchamp T, Childress J, Clouser KD, Principlism and its alleged competitors. Kennedy Inst Ethics J. 1995;5:181-98. 13. Clouser KD, Gert B, A critique of principlism. J Med Philos. 1990;15:219-36. 14. Gilligan C, New maps of development: new visions of maturity. Am J Orthopsychiatry. 1982;52:199-212. 15. Benner P, Wrubel J, Skilled clinical knowledge: the value of perceptual awareness, part 1. J Nurs Adm. 1982;12:11-4. 16. Fry ST, Toward a theory of nursing ethics. Adv Nurs Sci. 1989;11:9-22.

Τελευταία ανανέωση ( 23.01.07 )

 

< Προηγ.		Επόμ. >